KƏLIMƏT-I MƏKNUNƏ
KITABI HAQQINDA
"Kəlimət-i məknunə" kitabı Həzrət Bəhaullaha təxminən 1858-çi ildə
nazil olmuşdur. İlahi öyüd-nəsihətlərdən ibarət olan bu qeyri-adi toplu
hər bir insana Allahın ruhi dünyalarına gedən yolda kamil rəhbərlikdir.
Bəhai
Dininin Banisi Həzrət Bəhaullah (1817-1892)
Öz missiyasını 1863-cü ildə elan etmişdir.
Onun özünü bəhai adlandıran ardıcılları
inanırlar ki, O hal-hazırda Allahın sonunçu Elçisidir və İbrahim,
Krişna, Musa, Budda, Zərdüşt, İsa və Məhəmməd kimi
Peyğəmbərlərin missiyasını davam
etdirir.
Həzrət Bab Həzrət
Bəhaullahın gəlişini müjdələyən
Peyğəmbər olmuşdur. O, 1844-cü ilin mayında
Özündən də qudrətli olan və əvvəlki Vəhylərin Müqəddəs Yazılarında
göstərilmiş möminlik
və sülh erasının başlanğıcını qoyacaq
Kəsin zühur edəcəyini bildirmişdi.
Həzrət Bəhaullahın Əmrinin davamçısı
Onun Özünə varis və təliminin səlahiyyətli Şərhçisi təyin etdiyi oğlu
Həzrət Əbdülbəha (1844-1921) olmuşdur.
Həzrət Bəhaullahın təliminin əsas qayəsi
birlikdir. O, deyirdi ki, Allah təkdir, bütün dünyəvi dinlərin mahiyyəti
"əbədi və əzəli olan Allaha dəyişməz İnamın ifadəsidir", bütün
bəşəriyyət bir kökdən olub sülh və əmin-amanlıqda yaşamalıdır.
Bəşəriyyətin qədəm qoyduğu yeni, böyük eranın Peyğəmbəri
Həzrət Bəhaullahın məqsədi keçmiş Vəhyləri
çevirmək deyil, onları həyata keçirməkdir, müasir cəmiyyəti Parçalayan
və bir-birinə qarşı mübarizə aparan
təlimlər arasındakı fərqləri nəzərə çapdırmaq
deyil, onları barışdırmaqdır.
"Kəlimət-i məknunə"ni
başa düşmək üçün insanın ikili təbiətini, daha dəqiq desək, onda birgə
yaşayan iki bir-birinə əks və bir-birinə bağlı mənəvi və fiziki başlanğıcları,
ruhu və bədəni nəzərə almaq lazımdır. Allahın sifətində və Allahın
bənzərində yaradılmış insanın ruhu ilahi keyfiyyətlər və xüsusiyyətlər
əldə etməyə qabildir. Bədəndən ayrılarkən Allahın ruhi dünyalarında
fiziki həyatı dövründə nail olduğu paklıq
və möminlik vəziyyətində ruh öz inkişafını davam etdirəçəkdir.
Bu ilahi
məqsədə Həzrət Bəhaullahın çoxsaylı Yazıları xidmət edir ki, bunların da
arasında hər bir insanın qəlbinə bilavasitə yönəlmiş "Kəlimət-i
məknunə" xüsusi yer tutur.
"Kəlimət-i məknunə"də xatırlanan
"cənnət", "cənnət bağı", “göy" anlayışları
Allaha yaxınlaşan, "çəhənnəm" isə Ondan uzaqlaşan ruhun vəziyyətini
təsvir edən rəmzlərdir. İnsan üçün ən ali vəziyyət iman ruhuna
çatmaqdır, bunun üçün isə O öz dövrünün Allah Elçisinə iman
gətirməli və Onun vəsiyyətlərini
itaətkarlıqla yerinə yetirməlidir. Həzrət
Bəhaullah göstərir ki, insanın bilik və
təhsili öz-özlüyündə nə qədər dərin olsa da, ona ruhi reallığı
kifayət qədər başa düşməyə imkan verməyəçəkdir: çox vaçibdir ki, ilahi
xüsusiyyətlərin məskəni olan ürək nurlansın. Həzrət Bəhaullahın
"Kəlimət-i məknunə"nin əsas məqsədi – insana öz ürəyini təmizləmək,
fani dünyaya bağlılıqdan çəkinmək və ruhunu ən qəddar düşməndən — öz
pis "ehtiras və tamahından" qorumaq üçün
kömək etməkdir. Həzrət Bəhaullah öyrədir ki, bu dünyada hər şey insanın
rifahı üçün yaradılmışdır. Allah insana layiq olduğu bütün nemətlərdən
istifadə etmək hüququ verir və ona həyatın xoşbəxtliyini dadmaq imkanı
verir. Lakin insan nəyinsə onunla Allah arasında maneə olmasına imkan
verməməlidir.
Başqa
Peyğəmbərlər kimi Həzrət Bəhaullah da öyrədir ki, "var-dövlət axtaranla
onun arzusu, aşiqlə məşuq arasında ən böyük maneədir"; lakin O
xəbərdarlıq edir ki, kasıbı da eyni maneə gözləyə bilər. İnsanın qüruru
və xudbinliyi və heç də nadir olmayan hallarda onun biliyi, cəmiyyətdə
yeri və nüfuzu da onu Allahdan ayıran maneələrdir.
"Kəlimət-i məknunə" yüksək poetik
dildə, metafor, rəmz və alleqoriyalardan istifadə edilməklə yazılmışdır.
Onlardan bəziləri Həzrət Əbdülbəhanın
əsərlərində izah edilmişdir.
Belə ki,
19-cu ayədə (fars dilindən) "aydın və doğru
səhər" sözləri Həzrət Babın Vəhyinə, "Ənisə ağacı" —
Həzrət Bəhaullah Əhdinə, "mübarək və
müqəddəs fəza" isə insanın ürəyinə işarədir. Başqa lövhlərdə
Həzrət Əbdülbəha
"Ənisə ağaçı altında" toplusunu Həzrət
Bəhaullahın Əhdinin müəyyən edilməsi kimi izah edir. Bu Əhdə 71-ci
ayədə (fars dilindən) işarə edilir. Həzrət Əbdülbəha deyir ki, Paran
dağındakı əhd Müqəddəs Torpaqda Ali
Qə-ləmlə yazılmış və Onun süudundan sonra oxunacaq
Həzrət Bəhaullahın Vəsiyyətidir.
Nəhayət,
79-cu ayədə (fars dilindən) "qanad" və
"daraq" anlayışları da Həzrət Bəha-ullahın Vəsiyyəti kimi şərh edilir.
20 və 48-ci
ayələrdən qabaq gələn sətirlərdə (fars dilindən) həzrət Bəhaullah "beşinci
Cənnət Lövhü" və "Yaqut Lövhünü" xatırlatmışdı və sonra onlardan
parçalar kətirmişdi.
Həzrət Əbdülbəha izah etmişdir ki, bu Lövhlər bu dünyada hələ
nazil olmayıb və Allahın dərgahında saxlanılır.
77-çi ayədə
(fars dilindən) "Sidrətül-Müntəha" anlayışı hərfi mənada,
“arxasından yol olmayan ağac"
deməkdir. Ərəblər yol boyu ağaclar əkərək
axırıncıda nişan qoyardılar ki, bu da
irəliyə yolun olmadığını göstərirdi.
Lövhlərdə bu anlayış insanların dərk edə bilmədikləri Allahın Elçisinin
Məqamını göstərən simvoldur, "Huri"
anlayışı Həzrət Bəhaullahın Yazılarında
təkrarlanan çoxmənalı simvoldur: Həzrət Bəhaullah bəzən ondan Özünə
işarə kimi, başqa hallarda Allahın keyfiyyətlərindən birini
göstərmək və yaxud da "Müqəddəs Ruhu"
təcəssüm etdirmək üçün istifadə etmişdir. Bu ayədə haqqında
danışılan iki hərf – "Bəha" sözündəki B və H
hərfləridir. Həzrət Bəhaullah deyir
ki, üç hərfdən (B, H və A) yalnız ikisi Allah tərəfindən nazil olmuşdur
və Onun adının üç hərfində cəmləşən Vəhyinin mənası və küçü bəşəriyyətə
tam açılmamışdır. (Qeyd edək ki, ərəb dilində "Bəha" sözü — "nur",
"şölə" mənaları olub üç hərfdən ibarətdir).
"Kəlimət-i məknunə" adi oxu kitabı deyildir. O, Allahın adından
yazılmış və bizə ondan ötrü bəxşiş edilmişdir ki, hər birimizə Onun
vəsiyyətləri, öyüd-nəsihətləri və qadağanları ilə yaşamağa kömək etsin.
Yüz minlərlə insan nəsildən-nəsilə "Kəlimət-i məknunə"ni
təkrar-təkrar oxumuş, bu ilahi kəlamların insan ruhunu neçə
yüksəltdiyini və islah etdiyini özlərində hiss etmişlər.
