<< Müqəddimə

1. Bu bölmə yerdə və göylərdə mövcud olanlardan büsbütün əl çəkməyincə insanın irfan dənizi sahillərinə yetişə bilməyəcəyini anladır. Ey yer üzünün insanları! Ruhlarınızı təmizləyin. Təmizləyin ki, Tanrının sizin üçün müəyyən etdiyi məqama yetişib, Bəyan Göylərində qurduğu qubbəyə girə biləsiniz.




2. Bu bölmənin mahiyyəti budur: iman yolunda addımlayıb və iqan (yəqinlik) qədəhindən içmək istəyənlər qəlblərini və özlərini dünyanın bütün maddi şeylərindən təmizləməlidirlər, yəni qulaqlarını onun-bunun sözlərindən və qəlblərini boş şübhələrdən, ruhlarını aldadıcı maddi parıltılardan, gözlərini mənasız şeylərə baxmaqdan uzaq tutmalıdırlar. Onlar Tanrıya təvəkkül edib ətəyindən yapışaraq, Onun yolunda addımlamalıdırlar. Bu təqdirdə onlar Tanrının Elm və İdrak Günəşinin şüaları ilə işıqlanmağa layiq sayılar və Gözəgörünməyənin sonsuz baxışlarını əks etdirmiş olarlar. Başqa cür də ola bilməz. Çünki əgər hər hansı bir insan haqqın möminlərinin əməllərini, ya danışıqlarını haqqı tanımaq üçün tərəzi kimi qəbul etsə, o heç bir vaxt izzət sahibi olan Rəbbi tanımaq Cənnətinə girə bilməz. Birlik Sultanının elm-hikmət çeşmələrinə yetişə bilməz və ölümsüzlük məqamlarına ayaq basa bilməz. Tanrıya yaxınlaşmaq şərabından, riza nemətindən pay ala bilməz.



3. Keçmişə bir nəzər salın: xeyli alim və avam adamlar Birlik Sultanının müqəddəs şəxslərdə Zühur etməsini nə qədər arzulamışlar. Belə ki, hər zaman, hər an onların qulaqları səsdə olaraq, böyük bir istəklə gözləyərək diləmişlər: «İlahi, nə olaydı, rəhmət yelin əsməyə başlayaydı, vəd olunmuş Camalın görünməyən otaqdan çıxıb, Zühur meydanına qədəm qoyaydı», - deyə keçə-gündüz yalvarıb-yaxarardılar. Lakin elə ki, inayət qapıları açılıb, kərəm buludları göy üzünü tutar və görünməz Günəş qüdrət üfüqlərindən görünərdi, bu zaman gözləyənlər dərhal Ona qarşı çıxardılar. Onun, yəni Tanrının ziyarətindən üz çevirərdilər. Bütün bunlar Səmavi Kitabların hamısında təfsilatı ilə yazılmışdır.



4. İndi bir az düşünün: xalqın bu qədər həsrətlə gözləməsindən sonra belə dönük çıxmasının səbəbi iə idi? Onların Tanrıya qarşı hücumu elə idi ki, onu təsvir etməkdə dil, yaxud qələm aciz idi. Allah tərəfindən göndərilən elə bir Peyğəmbər və Rəsul olmayıb ki, insanlar Ona qarşı etiraz edib, güclü müqavimət göstərməsinlər. Necə ki buyurur: «Vay bu bəndələrin halına! Onlara heç bir Peyğəmbər gəlməyib ki, ona istehza etməsinlər»! [1] Başqa bir yerdə də buyrulduğu kimi: «...Hər ümmət öz Peyğəmbərləri ilə mübarizə aparıb və həqqi batil etməyə cəhd göstərib».[2]



5. Beləliklə, Allahın Qüdrət buludlarından və Tanrının İzzət səmasından nazil olan Kəlmələr Bəndələrin saya biləcəyindən daha çoxdur və ağıl, göz sahiblərinə «Hud» surəsini oxumaq kifayətdir. Bu mübarək surənin ayələrini ürəyinizdə oxuyub bir azca düşünün və heç bir hissə qapılmadan onun əsl mahiyyətini qavramağa çalışın ki, Peyğəmbərlərin heyrət doğuran əməlləri ilə tanış olasınız və pis fikirli bəndələrin bu Peyğəmbərləri necə rədd və təkzib edən sözlərini xatırlayasınız. Belə olsa, insan ruhunu nəfs və qəflət məskənindən Allahın mərifət və birlik yuvasına uçura bilərsiniz. Bəli, belə etməklə Zülcəlalın sonsuz hikmətinin qaynağından dərk edə-edə içər və Onun əbədi İdrak Ağacının meyvələrindən bol-bol yeyərsiniz. Beləliklə, sonsuzluq və müqəddəslik göylərindən enən süfrədən təmiz ürəklər üçün müəyyən olunmuş pay budur!



6. Peyğəmbərlərə rəva görülən cəfaları və xalqın Onlara qarşı irəli sürdüyü etirazların səbəbini öyrənmiş olsanız, çox şey bilərsiiiz və öz dininizdə, Tanrı Əmrində daha dərin bir qənaət, daha köklü bir iman sahibi olarsınız. Xalqın Peyğəmbərlərə qarşı etirazını nə qədər çox görsəniz, onda öz dininizdə və əqidənizdə bir o qədər möhkəm olarsınız. Bunları sübut etmək üçün keçmiş Peyğəmbərlərə aid bəzi əhvalatları burada qısaca xatırlamaq istəyirik. Məlum olduğu kimi, keçən əsrlərdə Peyğəmbərlərə xalq tərəfindən o qədər əzab-əziyyət verilib ki, qələm onları yazmaqda xəcalət çəkir. Bəlkə, bu halda zəmanəmizdə alim və cahillər tərəfindən qaldırılmış ziddiyyətlər və etirazlar qarşısında bəzi adamlar sarsıntıya uğramaz, onların yəqinlik (qənaət) və inamı daha da artar.



7. Nəbilərdən biri olmuş Nuh 950 il müddətində öz qövmünə yalvardı, onları əmniyyət və sülh vadisinə çağırdı, heç kəs onun çağırışını qəbul etmədi. Onun müqəddəs şəxsiyyətinə qarşı edilən əziyyətlər gündən-günə şiddətlənirdi. Bu hal o dərəcəyə çatmışdı ki, heç kim Onun bu qədər cəfalardan sonra sağ qalacağını ehtimal etmirdi. O, istehzalara məruz qaldı və bir çox kinayə oxlarına hədəf oldu. Necə ki buyurulur: «Ümmətinin əyan-əşrafı yanından ötüb-getdikcə onu məsxərəyə qoyurdular. Nuh onlara deyirdi: «Əgər (indi) siz bizi məsxərəyə qoyursunuzsa, biz də sizi, siz bizi məsxərəyə qoyduğunuz kimi, məsxərəyə qoyacağıq»[3]. Nuh bu minval ilə bir xeyli zaman öz məsləkdaşlarına təyin olunmuş vaxtda bir neçə dəfə zəfər vəd etdi. Vaxt yetişəndə isə İlahi Vəd baş tutmadı. Bu da ona səbəb oldu ki, Onun az olan əshabələrindən bəziləri Ondan üz çevirərək ətrafından uzaqlaşdılar. Məşhur kitabların çoxunda yazılanlar buna sübutdur. Yəqin ki, bu kitabları Siz diqqətlə oxumusunuz. Oxumamısınızsa, şübhəsiz, oxuyacaqsınız. Nəticədə, bu kitablarda və rəvayətlərdə göstərildiyi kimi, Onun tərəfdarlarından 40 və ya 72 nəfər Onunla qaldı. Nəhayət, kitabların yazdığına və rəvayətlərə görə, Nuh artıq dözə bilməyərək: “Ey Rəbbim! Yer üzərində bir nəfər belə kafir qoyma!”[4] - deyə bir fəryad qopardı.



8. İndi Siz bir an bu adamların inadcıllığı üzərində düşünün. Bu adamlar nə üçün bu müddət ərzində belə e’tiraz edərək Ondan uzaqlaşdılar? Nədən bu insanlar rədd və inkar göynəyini atıb, qəbul və iman əbasını geymədilər və nə hikmətlə Tanrı Vədləri həyata keçmədi və bir neçə mömin Ondan üz çevirmişdi? Bu barədə çox dərin düşünmək lazımdır. Təki, görünməz şeylərin sirlərinə vaqif olasınız. Həqiqət bağçasının mənəvi ətirlərini qoxulayasınız və aydınlığın qaranlıqdan, doğrunun əyridən, haqqın batildən, hidayətin zəlalətdən, xoşbəxtliyin bədbəxtlikdən və gülün tikandan fərqləndirilməsi üçün Tanrının insanları imtahana çəkdiyini aydın görüb anlaya biləsiniz. Necə ki buyurur: «Əlif, Lam, Mim» «İnsanlar (möminlər) yalnız: «İman gətirdik!» - demələrilə onlardan əl çəkilib imtahan olunmayacaqlarınımı sanırlar?»[5].



9. Nuhdan sonra Hudun camalının nuru bu maddi aləmin üfüqündən parladı. Hud, deyilənlərə görə, 700 il müddətində xalqı Zülcamalın (Allah) Yaxınlıq Cənnətinə dəvət elədi. Bu müddət ərzində saya gəlməz bəlalar Onun üzərinə tünd yağışlar kimi yağdı. Dəvət artdıqca inkar da artdı, səy çoxaldıqca qarşıdurma da şiddətləndi: «...Kafirlərin küfrü onların ancaq ziyanını artırar!»[6]



10. Ondan sonra Salehin mübarək şəxsi mənəvi aləmin görünməz Cənnətindən peyda oldu. O da xalqı Allaha yaxın olmaq üçün şəriətə dəvət etdi. O, yüz ildən artıq bir müddətdə xalqı Tanrının buyurduğu şeyləri etməyə və qadağan etdiyi şeylərdən çəkinməyə çağırdı. Lakin onun bütün səyləri, nəsihətləri nəticəsiz qaldı. Belə vəziyyət qarşısında qalan Saleh bir neçə dəfə xalqdan uzaqlaşaraq tənha bir guşədə yaşadı. O Camali-Əzəlin xalqı Allahın Mədinəsinə dəvətdən başqa məqsədi yox idi. O dedi: «Ey çamaatım! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan başqa heç bir Tanrınız yoxdur»[7]. Buyurulduğu kimi, bir az sonra da: «Onlar dedilər: Ey Saleh! Sən bundan əvvəl içərimizdə ümid edilən bir adam idin. İndi atalarımızın ibadət etdiklərinə ibadət etməyi bizə qadağanmı edirsən? Doğrusu, biz sənin bizləri dəvət etdiyin barəsində şəkk-şübhə içindəyik»[8], - buyurulmuşdur. Bütün bunlar bir fayda vermədi və nəhayət, fəryadla onların hamısı cəhənnəm oduna qaytarıldı.



11. Ondan sonra Tanrının Dostu olan İbrahimin[9] gözəl camalı örtük arxasından göründü, yəni hidayət bayrağı dalğalandı. O, yer üzündəki insanları möminlik işığına dəvət etdi. O nə qədər nəsihət verdisə də onlarda qısqanclıq və qəflətdən başqa bir şey əldə edə bilmədi. Lakin yalnız o adamlar dünyəvi şeylərdən uzaqlaşdılar ki, inam qanadlarıyla uçaraq xalqın dərk etmədiyi məqama ucaldılar. Atəş rəvayəti sona yetdikdən sonra, bütün risalə və kitablarda yazıldığı kimi, Tanrının insanlar arasındakı bu çırağını — Həzrət İbrahimi məmləkətdən çıxartdılar.



12. Onun dövrü bitdikdən sonra Musanın növbəsi gəldi. Və O Həzrət Əmr Əsasıyla, Allahı tanımaq işığı ilə, Allahın Şövkət və Qüdrət əjdahasıyla Onun məhəbbət dağından, Nur Sinası tərəfindən Zühur meydanında zahir oldu. O, bütün yer üzündəkiləri ölümsüz həyat Səltənətinə və Vəfa Ağacı meyvələrinə çağırdı. Şübhəsiz ki, Firon ilə qövmünün necə Ona qarşı çıxdıqlarını və müşriklərin şəkk-şübhə daşı atdıqları barədə eşitmisiniz. Nəhayət, Firon və qövmü o qədər azğınlaşdılar ki, Tanrının bu Ağacının atəşini saxtalıq və üzüdönüklük suyu ilə söndürməyə qalxdılar. Fəqət onlar İlahi Hikmət atəşinin maddi su ilə və İlahi Qüdrət işığının şiddətli küləklər ilə söndürülməyəcəyi həqiqətindən xəbərsiz idilər. Xeyr, əksinə, bu kimi hallarda su atəşin alovlanmasına və külək işığın şölələnməsinə səbəb olur. Kəskin bir göz ilə baxıb, Tanrı rizasının yolu ilə getsəniz, bunun belə olduğunu görərsiniz. Bu münasibətlə Ulu Tanrının Özü həbibinə - Həzrət Məhəmmədə nazil etdiyi Kitabda anlatdığı kimi, Firon ailəsinə mənsub bir mömin nə qədər gözəl demişdir: «Firon ailəsindən olub, imanını gizli saxlayan bir kişi dedi: «Məgər siz bir adamı: «Rəbbim Allahdır!» - deməyinə görə öldürəcəksiniz?! Halbuki o, Rəbbinizdən sizə açıq - aşkar möcüzələr gətirmişdir. Əgər o yalan deyirsə, yalnız öz əleyhinədir; yox əgər doğru danışırsa, onun qorxutduğu əzabın bir qismi sizə toxunar. Şübhəsiz ki, Allah həddini aşanı və yalançını doğru yola müvəffəq etməz»[10]. Nəhayət, zülmdə o qədər irəli getdilər ki, bu mömini yaman işkəncələrlə şəhid etdilər. Tanrının Lənəti zalım qövmün üzərinə olsun.



13. İndi bu işlər barədə düşünün. Bu qarşıdurmanı doğuran səbəblər nə idi? Həqiqi Tanrı Zühurunun Dünya xalqları içərisindən seçilmiş Peyğəmbərləri, bütün Səmavi Kitablarda yazıldığı kimi, Özlərindən sonra bir başqa Peyğəmbərin də gələcəyini insanlara xəbər verib, Onların əlamətlərini də bildirdiyi halda, bu kimi etirazlar və çəkişmələr nədən olub? Onda nə üçün insanların gələcəyi müjdələnən Müqəddəs Məzhərlərin gözlənilməsinə və Müqəddəs Kitablarda Onların əlamətlərinin göstərilməsinə baxmayaraq, bütün dövrlərdə Tanrı Peyğəmbərlərinə və Nəbilərinə belə təcavüzlər, təzyiqlər və zülmlər edilməkdə idi? Neçə ki buyrulmuşdur: «...Hər dəfə ürəyinizə yatmayan bir əmrlə gələn Peyğəmbərə təkəbbür göstərmirdinizmi? Məhz buna görə də Onların bir qismini təkzib etdiniz, bir qismini isə öldürdünüz»[11]



14. Düşününüz, insanların belə davranmasına səbəb nə idi? Zülcəlalın Çamalını əks etdirən bu Tanrı Elçilərinə nə üçün belə münasibət bəslənirdi? Burası həqiqətdir ki, o dövrlərdə insanların haqdan üz çevirməsinə və haqqa göz yummasına səbəb nə idisə, indi də bəndələrii qəflətinə səbəb odur. Desək ki, Tanrının dəlilləri tam və mükəmməl deyildi və insanlar da bu səbəbdən etiraz edirdi, onda bu açıq bir küfr olardı. Necə ola bilər ki, Tanrı xalqı doğru yola yönəltmək üçün Öz qulları arasından birisini seçir və ona kifayət qədər tam sübutlar vermir və eyni zamanda insanları Ona inanmadıqları üçün cəzalandırır. Çünki Allahın Kərəmi, fəzli Məzhərləri göndərmək vasitəsilə yaranmışlara çatdırılıb. Bir an belə olmamışdır ki, rəhmət yağmurları Onun inayət buludundan yağmamış olsun. İnsanların belə çirkin davranışlarına səbəb təkəbbür və qürür vadisində addımlamaları, qəriblik çöllərində azmaları, öz xülya və uydurmalarına tabe olmaları və öz üləmalarından eşitdiklərini həqiqət sanmalarıdır. Onların əsas qayğısı etiraz etmək, yeganə arzusu həqiqətə göz yummaqdır. Dərk edən hər bir adama məlumdur ki, insanlar həqiqət Günəşi Məzhərinin hər bir zühuru zamanı öz gözlərini, qulaqlarını və qəlblərini hər gördüklərindən, eşitdiklərindən və duyduqlarından təmizləmiş olsaydılar, Tanrı Camalından və Qüdsiyyət Zühurunun vüsalından məhrum olmazdılar. Nə etmək olar ki, bu cür adamlar Tanrının dəlillərini öz bilgiləri və din xadimlərindən aldıqları bilgilərlə eyni tərəziyə qoyduqda və Tanrı dəlillərinin öz məhdud ağıllarına uyğun gəlmədiyini görəndo bu cür yaramaz hərəkətlərə yol verirdilər.



15. Bütün tarix boyu insanların əbədi qurtuluş dənizinin sahillərinə çatmasına əngəl törədənlər zamanın din alimləri olmuşlar. Xalqı idarə etmək cilovu bu sinfin əlində olmuşdur. Onların bəziləri ya hakimiyyət hərisliyindən, ya biliksizlik üzündən xalqı daim haqdan uzaq saxlamışlar. Onların izni və fitvaları ilə Tanrının hər bir Peyğəmbəri şəhidlik şərbətini içərək uca İzzət Üfüqünə uçmuşdur. Varlıq Sultanlarına və Məqsud Cövhərlərinə zamanın hökmdarları və əsrin din xadimləri tərəfindən nə zülmlər edilməmişdir? Bu adamlar əbədi səadəti bu bir neçə günlük fani həyata fəda etmişlər. Belə ki, onların gözləri Sevgilinin Üzündə parlayan nuru görməmiş, qulaqları Arzu Quşunun Məlahətlə ötməsini eşitməmişdir. Bu səbəbdən bütün Səmavi Kitablarda zamanın alimlərindən bəhs edilmişdir. Və O deyir: «Ey kitab əhli, Allahın ayələrinə şahid olduğunuz halda, nə üçün inkar edirsiniz?»[12] və «Ey kitab əhli, nə üçün bilə-bilə haqqa yalan donu geyindirir və doğrunu gizlədirsiniz?»[13] Buyurduğu kimi, başqa bir yerdə də: «De ki, «Ey kitab əhli! Siz haqqa şahid olduğunuz halda, nə üçün iman gətirən şəxsləri Allahın yolundan geri döndərməyə çalışırsınız?»[14] - buyurulmuşdur. Aydındır ki, xalqı düzgün yoldan azdıran «kitab əhli» o zamanın ruhaniləridir və Tanrının Gözü ilə baxarsınızsa, onların əməllərinə bir çox ayə və hədislər də yazıldığını görmüş olarsınız.



16. İndi də İlahi baxışınızı Rəbbani bilik üfüqlərinə dikib, Tanrının nazil etdiyi kamil kəlamlar haqqında bir az düşününüz ki, çəlal pərdəsi arxasında və fəzl otağı içərisində gizli saxlanılan bütün ruhani hikmət sirləri sizə açıqlansın. İnsanların bütün eti-razları və mübahisələri onların idrakındakı və düşüncələrindəki çatışmamazlıqdan irəli gəlmişdir. Məsələn: haqq Camalını əks etdirənlər (yəni Peyğəmbərlər) gələcək Zühurun əlamətlərində buyurduqları bəyanatı dərk edə bilmədilər və Onun həqiqətini anlamadılar. Belə olanda fəsad bayraqları qaldırılmış, fitnə ələmləri sancılmışdır. Burası bəllidir ki, əbədi bülbüllərin nəğmələrini və Mənəvi Göyərçinlərin kəlamlarını əzəli Şəxsiyyətlərdən başqa, heç kəs dərk edə bilməz. Zülm Qibtisi[15] Ədl Sibtisinin[16] şərabından məhrumdur. Kafir Firon Musanın Nurundan xəbərsizdi. Necə ki buyurulur: «Quranın ayələrinin mənasını Allahdan və ən bilikli alimlərdən başqa heç kəs bilməz.»[17] Buna baxmayaraq insanlar Kitabın həqiqi şərhini ilk mənbələrdən əxz etmir, Allahdan uzaq olanlardan soruşurdular.



17. Məsələn, Musanın dövrü bitib, İsanın Nuru ruhun dan yerindən dünyanı işıqlandıranda yəhudilər bir ağızdan etiraz edərək deyirdilər ki, Tövratda gələcəyi haqqında xəbər verilən Şəxs Tövratın qanunlarını müdafiə etməli və həyata keçirməlidir. Halbuki, bu Nasiri əhli olan cavan özünü Məsih adlandırıb Musanın ən böyük hökmlərindən olan şənbə və boşanma hökmlərini ləğv etmişdi. Tövratda yazılan, yəhudilərin gözlədiyi əlamətlər hələ həyata keçməyib. Allahın Nur doğuşları və Müqəddəs Məzhərləri Musadan sonra nə qədər Zühur ediblər. Buna baxmayaraq, hələ də yəhudilər öz nəfs pərdələri, şeytani xəyalları ilə gözləyirlər ki, dərk olunan əlamətlərlə xəyal etdikləri şəxs nə vaxt zahir olaçaqdır? Beləliklə, Allah onları günahlarına görə belə yaxalamış, onlardan iman ruhunu belə almış, onları Cəhənnəmin odu ilə belə cəzalandırmışdır. Onun da yeganə səbəbi budur ki, onlar Tövratda yazılan Zühurun əlamətlərini anlamamışlar. Bu millət əlamətlərdən bəhs edən sözlərin həqiqi mənalarını qavraya bilmədiyindən və bu əlamətlər zahirən baş vermədiyindən İsanın Camalını tanımaqdan məhrum qaldı və Allahın hüzuruna yetişə bilmədi. Və Onun gəlişini bu günə qədər də gözləməkdə davam edir. Bütün hümmətlər qədim zamanlardan bəri bu cür uydurma düşüncələrə qapılaraq özlərini təmizlik və müqəddəslik bulaqlarından axan şəffaf sulardan məhrum etmişlər.



18. Bu sirləri örtən örtüyü qaldıraraq, Biz dostlardan birinin naminə nazil olan lövhələrdə keçmiş Nəbilərə aid bəzi sözlərin mənasını Hicaz (ərəb) dilinin gözəl nəğmələrilə yazmışdıq. İndi də Biz zati-alinizin xahişinə cavab olaraq bu səhifələrdə həmin ayələri İraq ləhcəsinin (fars dilinin) lətif ahəngi ilə təkrarlayırıq. Bəlkə, bu yolla uzaqlıq çöllərində susuz gəzənlər yaxınlıq dənizinə yol tapar, ayrılıq çöllərində yol azanlar yaxınlıq və Vüslət Çadırına yönələrlər. Beləliklə, yolu azdıran buludlar dağılsın, cahanı nurlandıran hidayət günəşi can üfüqündən doğsun! Allaha küvənərək Ondan imdad diləyirəm ki, bu qələmdən insanların ruhlarını dirildəcək şey axsın və hər bir kəs qəflət yatağından qalxaraq, Birlik Bağçasında Tanrının iznilə qüdrət əli tərəfindən əkilmiş Cənnət Ağacının üzərindəki yarpaqların xışıltısını duysun.



19. İdrak sahibi olanlara aydın və məlumdur ki, İsa məhəbbətinin atəşi yəhudi məhdudiyyətinin pərdələrini yandırıb. Onun hökmü müəyyən dərəcədə xalqı cəlb etdi. Bir gün həzrət İsa bəzi əshabələrinə ayrılıq sözünü xatırlatdı və şövq atəşini alovlandırdı və buyurdu ki, mən gedirəm və yenə gələcəyəm. Başqa bir münasibətlə də: «Mən gedirəm və Məndən sonra bir başqası gələcəkdir, Mənim söylədiklərimi tamamlayacaqdır»,-dedi. Bu iki söz həqiqətdə bir sözdür. Birlik Məzhərlərinə Tanrı gözüylə baxmış olsanız, bunun belə olduğuna sağlam inam hasil edərsiniz.



20. Əgər mənəviyyat gözüylə baxılsa, həqiqətən Xatəmin əhdində (həzrəti Məhəmməd) İsanın həm Kitabı, həm də Əmri sübut oldu. Ad bəhsinə gəlincə Həzrətin Özü: «İsa Mənəm», - buyurmuşdur. O, İsanın əsərlərini və yazılarını da təsdiq edərək, onların Tanrıdan gəldiyini bəyan etmişdir. Bu mənada nə Onların Özləri, nə də yazıları arasında fərq görülmür. Çünki hər ikisi Allahın əmri üçün qiyam edib, və hər ikisi Tanrının zikrini söyləyib və hər ikisinin Kitabı eyni ilahi Əmrin buyurduqlarını bildirəndir. Belə ki İsa Peyğəmbər Özü: «Mən gedirəm və yenə gələcəyəm», - buyurmuşdur. Günəşin özü bu xüsusda bir örnəkdir. Bu günün Günəşi: «Mən dünənin Günəşiyəm»,- deyirsə, doğru söyləmiş olur. Zamanın ardıcıllığını fikrində tutub deyərsə ki, Mən dünənin Günəşi deyiləm, yenə doğru söyləmiş olar. Günlər də onun kimidir. Bütün günlərin eyni gündən başqa bir şey olmadığı iddia edilirsə, bu iddia yerində və doğrudur. Yox əgər deyilsə ki, onlar bir-birindən adına və necəliyinə görə fərqlənir, bu da doğrudur. Görürsünüz ki, günlər eyni gündən başqa bir şey olmamaqla bərabər, hər bir günün özünə görə ayrı bir adı, başqa bir vəsfi, ayrı bir xüsusiyyəti vardır ki, başqalarında bu tapılmaz. Müqəddəs Məzhərlər arasındakı ayrılıq, başqalıq və birlik məqamlarını da eyni izah və qaydaya görə anlayınız. Belə ki, o adlar və sifətlər yaradıcısının birlik və başqalıq məqamlarıyla bağlı sözlərindəki gizli mənaları dərk edib, işin həqiqətinə vaqif olsanız, Əzəli Camalın nə səbəbdən müxtəlif sıralarda başqa-başqa ad və ünvan almaqda olduğu haqqındakı sualınıza tam bir cavab tapa bilərsiniz.



21. Sonradan İsanın əsabələri və şagirdləri Qayıdış və Zühurun əlamətlərinin nələr olduğunu və bu hadisələrin nə zaman baş verəcəyini Ondan soruşdular. Eyni sualı müxtəlif hallarda bir neçə dəfə O misilsiz Camala verdilər. Həzrət İsa hər dəfə Qayıdış və Zühurun yeni əlamətini bəyan edirdi. Bu barədə dörd «İncil»də yazılmışdır.



22. Mən məzlum müxtəlif münasibətlərlə əlamətlərə dair İsanın verdiyi cavablardan birini Tanrı rizası üçün burada anladaraq, Müqəddəs Ağacın xəzinəsində gizlədilmiş nemətləri Tanrı qullarına açmaq istərdim. Belə ki, fani bəndələr Əbədiyyət Meyvəsindən məhrum olmasınlar və Zülcəlal Həzrətlərinin Dar-üs-Salam deyilən Baqdad şəhərində axıtdığı Əbədiyyət Suyundan bir neçə damcıya qovuşa bilsinlər. Biz bununçün nə mükafat, nə də təşəkkür gözləyirik: «Biz sizi ancaq Allah rizasından ötrü yedirdirik. Biz Sizdən nə bir mükafat, nə də bir təşəkkür istəyirik»[18]. Haqqında bəhs edilən bu yemək aydın ruhu və təmiz qəlbi olanları əbədi həyata qovuşduran bir yeməkdir. Bu yemək: «Ya Allah, ey bizim Rəbbimiz! Bizə göydən bir süfrə nazil et...»[19], ayəsində göstərilən yeməkdir. Bu qida heç bir vaxt buna layiq olanlardan əsirgənilməz və əsla tükənməz. Bu qida hər zaman Mərhəmət Ağacında bitir və bütün fəsillərdə rəhmət və ədalət Göylərindən enir. Necə ki buyrulur: «Pak kəlmə pak ağac kimidir ki, onun kökü sabitdir, budaqları göyə çəkilib, meyvəsini heç zaman əsirgəməz»[20].



23. Yazıq o kəsdir ki, özünü bu gözəl hədiyyədən uzaq tutar, bu daimi nemətdən və bu əbədi həyatdan məhrum qalar. İndi o bu mənəvi nemətin qədrini bilməlidir ki, bəlkə, həqiqət Günəşinin heyrətedici lütfləri sayəsində ölmüş cəsədlər təzə bir həyat tapa və solmuş ruhlar hüdudsuz ruhun təsiri ilə yenidən dirilə. Ey Qardaşım! Can bədəndə ikən Əbədiyyət Qədəhlərindən dadmağa çalış, çünki çan mehi hər zaman Canan Şəhərindən əsməz, Bəyan Nəhrləri daima axmaz, Cənnət qapıları daima açıq qalmaz. Gün gələr, Cənnət Bülbülləri bu bağçadan çıxıb İlahi yuvalara gedər. O zaman Bülbülün nəğməsini eşidə bilməzsən və gülün Camalını görə bilməzsən. Bu halda Əbədiyyət Göyərçinin eşq və həvəslə ötməkdə və Tanrı baharı yer üzünü gözəllikləri ilə bəzəməkdə ikən bu fürsəti qənimət bilərək qəlbinin qulağını Onun nəğmələrini dinləməkdən məhrum etmə. Budur Mənim öyüd-nəsihətim Sizlərə və Allahın sevdiklərinə. İstəyən qəbul edər, istəməyən rədd edər. Tanrının görülüb müşahidə edilən şeylərə ehtiyacı yoxdur.



24. Budur İncil bağçasında sonrakı Zühurun əlamətlərini lətif bir səslə tərənnüm eyləyən Məryəm oğlu İsanın sözləri! Matveyə aid edilən birinci Kitabda yazıldığına görə, öz Gələcək Zühurunun əlamətlərinin nə olduğu sualına İsa belə cavab vermişdir: «O qaranlıq günlərdən dərhal sonra günəş qaralaçaq, ay öz işığını verməyəcək, ulduzlar Göydən düşəcək, Yerin qüvvəti sarsılacaqdır... O zaman İnsan Oğlunun əlaməti göydə görünəcək; o vaxt yer üzünün bütün qəbilələri ahnalə edəcəklər və İnsan Oğlunun göyün buludları üzərində qüdrət və böyük izzətlə gəldiyinigörəcəklər. Və O Öz Mələklərini gur səsli şeypur ilə göndərəcək.» Bu ibarənin farsça[21]tərcüməsi belədir: Zülm və bəla bütün insanlara gəldikdən sonra günəş öz nurunu saçmayacaq, yəni qaralacaq, ay öz işığını verməyəcək, göy ulduzları yer üzünə düşəcək və yerin dirəkləri sarsılacaq. O zaman insan oğlunun əlamətləri göydə görünəcək, yəni gələcəyi vəd olunan Zatın və varlıq cövhərlərinin Camalı bu əlamətlərdən sonra görünməzlik səltənətindən görünən aləmə gələcəkdir. Buyrulur ki, o anda yer üzündə olan bütün qəbilələr fəryad və fəqan edəcəklər və xalq o Tanrı Birliyi Camalının bulud üzərində Qüdrət, Əzəmət və böyük Comərdliklə göydən gəldiyini görəcəklər, o vaxt O Öz mələklərini böyük şeypur səsilə göndərəcəkdir. Lukaya, Marka və Yühənnaya aid edilən o biri üç Kitabda (İncil) da eyni ibarələr vardır. Ərəbcə lövhələrdə bunların geniş bəhsi verildiyindən onları burada təkrarlamadıq; yalnız onlardan birini anlatmaqla məhdudlaşdıq.



25. Xristian alimləri bu sözlərin həqiqi mənalarını və bu kəlmələrdə ifadə edilən rəmzləri anlamayıb, zahiri mənalarını əsas kötürdüklərindən Məhəmməd feyzinin şəriətindən və Əhməd fəzlinin buludundan məhrum olmuşdular. Digər tərəfdən xristian icması içərisindəki cahil xalq da öz din alimlərinə baxıb Cəlal Sultanının Camalını ziyarətdən məhrum qalmışdır. Belə ki, Əhməd Günəşinin Zühurunda, yəni həzrət Məhəmmədin Zühurunda belə əlamətlər meydana gəlmədi. Beləliklə, əsrlər və dövrlər gəlib keçdi. O Ruh Cövhəri Özü Əbədi Səltənət yerinə döndü. Bir daha ruhani bir şəxs Allahın Sur şeypurunu üfülədi və ölü nəfslər qəflət qəbirlərindən, azmış yollarından hidayət məhəlləsinə gəldilər. O tayfalar vədə verilmiş əlamətlərin nə vaxt zahir olacağını hələ də gözləyir ki, onun yolunda canlarını, mallarını fəda etsinlər. Başqa ümmətlər də belə bir yanlış, şübhəli düşüncələrlə Allahın tükənməyən rəhmət Çeşmələrindən məhrum olub öz xəyalları ilə məşğuldurlar.



26. Bu cümlədən başqa İncildə bir də bu ayə var: «Göy və yer dağılar, amma Mənim sözlərim yox olmaz»[22]. Buna görə də İncil əhli İncil şəriətinin heç bir zaman məhv olmayacağını söyləyir. Bu cəhətdən «İncil» əhli deyirdi ki, «İncil»in hökmü heç vaxt batil olmayacaq və nə zaman başqa bir şəxs «İncil»də olan əlamətlərlə gəlsə, gərək bütün aləmdə yayılıb həmişəlik olana qədər o dinin hökmünü icra edə. Bu onların təməl etiqadlarındandır. Və onların tam qənaətinə görə bir Kimsə «İncil»də yazılmış bütün vəd olunmuş əlamətlərlə Zühur etsə və «İncil»in hökmlərindən hər hansı birinə əks çıxsa, onlar belə bir Kimsəni tanımamalı, bəlkə də, Onu kafir elan etməli, məsxərəyə qoymalıdırlar. Necə ki Məhəmməd Günəşinin doğuşunda da belə oldu. İndi əgər Allahın Müqəddəs Kitablarında yazılan bu kəlmələrin mənasını hər Zühurda o Zühur sahibindən soruşsaydılar, mütləq ki, Allahın Zühuruna və hikmətli elm sirlərinə vaqif olardılar.



27. İndi bu bənddə Mən bu kəlamların mənasını bir qədər aydınlaşdıracağam. Ta ki idrak və göz sahibləri onun mənasından, Allahın Məzhərlərinin buyurduqlarında olan işarələrə vaqif olaraq sifət, ad dənizinin kəlmələrinin heybətindən məhrum qalmayıb, Allahın zatının təcəllisi olan Çıraqlarından hicablanmasınlar.



28. Buyurulduğu kimi, «O günlərin sıxıntısından dərhal sonra» sözlərinə gəldikdə isə, bu o zamana işarədir ki, insanlara zülm və təzyiq ediləcək, həqiqət Günəşinin izləri və hikmət Ağacının meyvələri insanlar arasında yox olacaq, xalqın cilovu cahil və nadanların əlinə düşəcək, insanın yaranmasında əsas qayəni təşkil edən birlik və Tanrını tanımaq qapıları qapanacaq, elm şübhəyə çevriləcək və hidayət əxlaqsızlığa yer verəcək. Necə ki bu hal bu gün baş verir; hər bir zümrənin cilovu bir cahilin əlinə düşmüş, cilovunu əllərində tutanlar xalqı istədikləri kimi idarə edirlər. Onların arasında Məbuddan ad, Məqsuddan isə bir ləfz qalmışdır. Xudbinlik və hərislik küləkləri o dərəcədə hakim kəsilmişdi ki, daxillərindəki ağıl (idrak) və vicdan işığı sönmüşdür. Halbuki, Tanrı qapıları, Rəbbami qüdrət ilə açılmış el işığı və müqəddəslik mərhəməti bütün yaradılmışların cövhərlərini çox işıqlandırıb və ruhlandıraraq doğru yola yönəltmişdir. Belə ki hər şeydə bir elm qapısı açılmış, hər zərrədə Günəşin izləri izhar edilmişdir. Dünyanı bürüyən bütün bu elm təzahürlərinə baxmayaraq, bilik qapısını hələ qapalı bilir və mərhəmət yağmurlarını hələ kəsilmiş sayırlar. Onlar elmin sağlam ipini buraxıb, zənnə qapılmışlar. Anlaşılan bilik və biliyin qapısına binadan etibar etməmişlər: O bilik qapısının zühuru haqqında belə düşünməmişlər, çünki zənn və xəyalda çörək qapısı görmüşlər, elm Məzhərinin uğrunda isə canları fəda etməkdən başqa bir yol yoxdur. Ona görə də təbii ki, onlar birincidən möhkəm yapışmış, ikincidən isə uzaq qaçmışlar. Tanrı hökmünün tək bir hökm olduğuna ürəklərində etiraf etdikləri halda hər tərəfdən bir hökm və hər məhəllədən bir əmr gəlir. İki adam eyni qanun haqtında bir razılığa gələ bilmir, çünki onlar öz nəfslərindən başqa bir ilahi axtarmırlar, xəta yolundan başqa bir yol seçmək istəmirlər. Rəhbərlik, onların fikrincə, əldə edilə biləcək ən böyük qayə, təkəbbür və qürur isə istək, arzuların ən yüksək nailiyyətidir. Onlar öz hiylələrini Rəbbani təqdirlərdən üstün tutmuş, təslim və itaətkarlığı rədd edərək, tədbir və riyakarlıqla məşğul olmuşlar. Onlar şövkətlərinə bir əksiklik və izzətlərinə bir xələl gəlməsi qorxusuyla bütün imkanlarını toplayaraq vəziyyətlərini mühafizə etməyə çalışırlar. Tanrı mərifətilə sürmələnib işıqlanmış bir gözlə ətrafa baxılsa, bir dəstə yırtıcı heyvanın birləşərək insan leşləri üzərinə daraşdığı görünər.



29. İndi hansı təzyiq və sıxıntı bu deyilənlərdən daha böyükdür: həqiqəti arayıb Tanrını tanımaq istəyən bir kimsənin bunun üçün harasa gedə bilməyəcəyindən və onu kimsədən soruşa bilməyəcəyindən daha yaman bir sıxıntı ola bilərmi? Fikirlərin bir-birinə uyğun olmadığından və yolların bir-birindən ayrıldığını görən belə bir şəxs çaşıb qalır. Bu təzyiq və sıxıntı hər Tanrı Zühurunun əlamətlərindəndir. Bunlar baş vermədikdə həqiqət Günəşi doğa bilməz. Bunun üçündür ki, bütün rəvayətlərdə və hədislərdə bu şeylər, yəni küfrün dünya üzünü bürüyəcəyi və bəşəriyyətin qaranlıqda boğulacağı və buna bənzər şeylər söylənilmişdir. Hədislərin məşhurluğu və arzumun qısa olmasını nəzərə alaraq həmin hədislərin mətnlərindəm burada misal gətirməkdən çəkindim.



30. Əgər insanlar öz xəyallarıyla bu daralmanı dünyanın daralması və ya buna bənzər bir şey kimi təsəvvür edirlərsə, bu heç vaxt baş verməyəcək və onlar lazım gələndə deməli olacaqlar ki, bu şərt yerinə yetirilməmişdir. Necə ki, onlar bu barədə demişlər və indi də deyirlər. Qısası, «darlıq» dedikdə İlahi Biliyin darlığı və İlahi kəlamların dərk edilməməsi nəzərdə tutulur. Günəşin[23] və Günəşi əks etdirən Aynaların batması zamanı insanlar, dediyimiz kimi, darlıq və çətinlik içərisinə düşərək kimə tərəf yönələcəklərini bilmirlər. Buna görə biz sənə bu kəlamların mənasını dərk etmək imkanı verir və Müdriklik sirrini sənə açırıq ki, onun mənasından xəbərdar olasan, İdrak və Müdriklik piyaləsindən içənlərdən biri olasan. Ona görə hədislərin mənasını öyrədir, hikmətin sirlərindən səni xəbərdar edirik ki, məqsədinin nə olduğunu bilib, elm və irfan qədəhindən içənlərə qoşulasan.



31. «Günəş qaralaçaq, Ay işığını verməyəcək, ulduzlar göydən düşəcəklər» kəlamı haqqında Peyğəmbərlərin sözlərində olan «Günəş» və ya «Ay» təbirlərindən məqsəd heç də göydəki Günəş və Ay deyildir. Əksinə, Peyğəmbərlər bu təbirlərə bir çox mənalar vermişlər. Mənalar yerinə görə müxtəlifdir. Məsələn, günəşin bir mənası əzəli doğuşdan yüksələrək bütün varlıqlar üzərinə işıq və hərarət saçan həqiqət Günəşidir. Bu həqiqət Günəşləri Tanrının sifətləri və isimləri aləmindəki Külli Məzhərlərdir. Necə ki Göy, Günəş həqiqi Məbudun Əmrilə meyvələr, ağaclar, rənglər, minerallar və sair kimi mövcud aləmdə olan maddi şeylərin inkişafını mümkün edirsə, eləcə də birlik ağacları, təklik meyvələri, təcrid yarpaqları, elm və iqan çiçəkləri, hikmət və bəyan reyhanları da Mənəvi Günəşin sayəsində inkişaf edir. Bunun üçündür ki, bu Günəşlər doğanda dünya yeniləşir, əbədi həyat suları axır, ehsan dənizi dalğalanır, mərhəmət buludları göy üzünü örtür, comərdlik yelləri bütün varlıqlar üzərində əsir. Bu İlahi Günəşlərin hərarət və mənəvi atəşindən dünya təməlində Tanrı Sevgisi hərarəti hasil olur. Bu mücərrəd ruhların inayəti ilədir ki, əbədi həyat ruhu ölülərin cəsədlərinə üflənir. Göydəki günəş əslində bu mənəvi Günəşin Əzəmət və Camalını əks etdirən işarədən başqa bir şey deyildir. Bu Günəş şəriki, bənzəri və rəqibi olmayan bir Günəşdir. Bütün varlıq bu Günəşlə mövcuddur. Bütün varlıq Onun feyzindən meydana gəlir və hər şey Ondan çıxır və yenə Onun əmr xəzinəsinə dönür. Bütün yaranmışlar Ondan başlamış və yenə Onun hökm dəfinələrinə dönmüşdür.



32. Eşitmiş və eşitməkdə olduğunuz kimi, bu mənəvi Günəşlərə bəzi ad və sifətlərin təyin edilməsi zəif, naqis ağılların dərk etməsi məqsədilə Onlar haqqında bir fikir vermək üçündür. Yoxsa Onlar hər isimdən uca və hər vəsfdən ali olmuş və olmaqda davam edəcəkdir. İsim özü Onların müqəddəs sahəsinə yol tapa bilməz, sifət cövhəri Onların İzzət Səltənətinə ayaq basa bilməz. Nə mümkündür ki, Tanrının dostları öz nəfslərindən başqa bir şey vasitəsilə vəsf edə bilsin və nə də mümkündür ki, Ulu Tanrının Peyğəmbərləri özlərindən başqa bir şeylə tanına bilsin. Onlar qulların hər vəsfindən üstün, hər anlağından ucadırlar.



33. Günəş təbiri İsmət əhlinin sözlərində Tanrı Peyğəmbərlərinin bu nurlu birlik örnəkləri üçün çox tətbiq edilmişdir. Həmin təbirlər içərisində «Nütba» duasında yazılmış aşağıdakı sözlər: «Haradadır doğan günəşlər? Hara getdi nurlu aylar? Necə oldu parıldayan ulduzlar?» - deyilir. Demək ki, Günəş, Ay və Ulduz təbirlərində məqsəd ilk öncə nəbilər, vəlilər, onların dostları və əsabələridir. Görünən və görünməyən aləmlər bunlardakı elm və irfan nuru ilə aydınlanır.



34. Başqa bir anlamda da bu təbirlərdən məqsəd sonrakı Zühur zamanında yaşayıb, xalqın din cilovunu əllərində saxlayan əvvəlki Zühur üləmalarıdır. Bunlar həqiqət Günəşinin sonrakı Zühurunda o Günəşin işığı ilə nurlanırlarsa, Tanrı yanında məqbul olub işıqlanacaqlar, əks təqdirdə yol göstərən olsalar da, onlar nurlarını itirmiş hesab olunacaqlar. Çünki küfr və iman, hidayət və dəlalət, xoşbəxtlik və bədbəxtlik, nur və zülmət kimi vəsflər Tanrı Günəşinin təsdiqinə bağlıdır. Qiyamət günündə həqiqi irfan qaynağı tərəfindən hər hansı bir din xadimi haqqında iman hökmü verilərsə, elm, riza, nur və imam vəsfləri o alim haqqında doğru olur. Əks təqdirdə ona cəhalət, mənfilik, küfr və zülm damğası vurulur.



35. Göy günəşinin doğması ilə bərabər ulduz işığının ortalıqdan silindiyini hər göz sahibi görür və bilir. Onun kimi də Şəmse-həqiqət və Mənəvi Günəşin doğması nəticəsində zahiri elm, hikmət və irfan günəşi yox olur və qaralır.



36. «Günəş» Təbirinin din alimlərinə tətbiq edilməsi onların tutmuş olduqları yüksək məqam və şan-şöhrətlərinə görədir. Əgər onlar Tanrı Günəşinin ifadəçilərinə çevrilirlərsə, onda onlar yüksəlmiş günəşlər hesab olunurlar. Əks təqdirdə onlar Siccin[24] günəşlərindən sayılırlar. Necə ki, buyurulur: «Günəş və Ay cəhənnəmlikdir»[25]. Bu ayədə adı çəkilən «Günəş» və «Ay»dan məqsədin nə olduğunu hər halda bilirsiniz və bunu söyləməyə gərək ki, ehtiyac olmasın. Bu cür Günəş və Ayın ünsüründən olan, yəni haqdan üz çevirən hər kəs, həqiqətən də, Cəhənnəmdən gəlmiş və yenə ora qayıdacaqdır.



37. İndi, ey sual edən, Urvatil-Visxadan[26] yapışmalıyıq ki, zəlalətin qaranlıq gecəsindən çıxıb, hidayətin işıqlı sabahına dönək, mənfinin kölgəsindən qaçıb, müsbətin kölgəsinə girək, Cəhənnəmin atəşindən qurtulub, İlahi Camalın nuru ilə işıqlanaq. Bununla biz sizlərə İdrak Ağacının meyvələrindən nemət veririk ki, Tanrı hikməti Cənnətində sevinc və səadət ilə oturanlar zümrəsindən ola biləsiniz.



38. Başqa bir anlamda «Günəş», «ay» və «ulduz» təbirlərindən məqsəd namaz və oruc kimi hər bir şəriət sistemində mövcud qanunlar və təlimlərdir. Namaz və oruc Məhəmmədin Camalı bu dünyadan köçdükdən sonra Quran şəriətindəki bütün ehkamların ən böyüyü və ən sağlamı kimi qəbul edilmişdir. Bunun belə olduğuna bir çox hədislər və salnamələr şəhadət edir. Hamıya yaxşı məlum olduqlarına görə, onların burada anladılmasına ehtiyac yoxdur. Bəli, namaz hökmü hər bir dövrdə təsdiq edilmiş və ümumiliklə icra edilmişdir. Bunun belə olduğuna Məhəmməd Günəşindən yayılan işıqlar şahiddir.



39. Yazılı və şifahi hədislər namaz hökmünün hər dövrdə göydən nazil olduğunu isbat etmiş və onun hər bir dövrdə zamanın tələbinə cavab verəcək qədər dəyişdirildiyini göstərmişdir. Hər bir əvvəlki Tanrı Zühurunun təsbit və təsis etdiyi sağlam və parlaq adət və təlimlərin sonrakı Zühurda ləğv edildiyindən onlara rəmzi olaraq «Günəş» və «Ay» adları verilmişdir. «Kimin əməlinin o birisinin əməlindən gözəl olduğunu demək olar»[27]



40. «Oruc ziyadır, namaz nur» hədisində buyrulduğu kimi, hədislərdə də oruc və namaza «Günəş» və «Ay» deyilir. Bir gün bir yerdə oturmuşdum. Tanınmış bir din alimi yanıma gəldi, bir münasibətlə bu hədisdən söz açaraq «Oruc bədəndə hərarət yaratdığı üçün Günəşin ziyasına, gecə namazı isə sərinlik verdiyi üçün Ayın nuruna bənzədilmişdir», - dedi. Mən dərk etdim ki, zavallının Məna Dənizindən bir damla belə nəsibi olmamış. O, Rəbb hikməti Sidrəsinin (ağac) atəşindən bir qığılçım belə əldə etməmişdir. Bir müddət sonra böyük bir nəzakətlə: «Zati-alinizin bu hədisə verdiyi məna dillərdə və ağızlarda deyilir. Bu hədisin başqa bir mənası da ola bilər», -dedim. O bizdən soruşdu: «O nə ola bilər?» Biz cavab verdik: «Peyğəmbərlərin möhürü və Allahın Elçilərindən ən görkəmlisi olan Məhəmməd, Quranda nazil olmuş dini səmaya bənzətmişdir. Bu bənzətmənin səbəbi onun yüksəkliyi, ucalığı və bütün dinləri əhatə etməsidir. Çünki göylərdə iki ziya verən, yəni Günəş və Ay deyilən iki nurlu cisim başlıca hesab edilir. İslam səmadır, Oruc onun Günəşi, namaz isə onun Ayıdır.



41. Xülasə, Tanrı Məzhərlərinin rəmzi sözlərindəki məqsəd budur. Beləliklə, Günəş və Ay təbirlərinii yuxarıda qeyd edilənlərə tətbiqi müqəddəs ayə və yazılı hədislərdə vəsf və təsbit edilmişdir. «Günəşin qaralıb, Ayın öz işığını verməməsi və ulduzların göydən düşməsi», - sözlərinin mənası din alimlərinin doğru yolu buraxıb, əyri yollara düşmələri və şəriət hökmələrinin tətbiq və icra edilməsindən yayınmalarıdır. Bütün bunlar Tanrı məzhəri tərəfindən rəmzi bir ifadə ilə əvvəlcədən xəbər verilmişdir. «Fəqət ən ləzzətli şərab qədəhindən ancaq möminlər içər.»[28]



42. Heç şübhə yoxdur, əvvəlki Zühurun Səmasını bəzəyən təlim, ehkam, əmr və qadağanlar, «Ay» və «Günəş» ki, o zamanın insanlarını ziyalandırmışdı, sonrakı Zühurda qaralır, yəni hökmsüz və təsirsiz olur. İndi fikir verin, əgər «İncil» ümməti «Günəş» və «Ay» təbirlərinin mənasını dərk edib, tərslik və inadlarından əl çəgərək bu barədə İdrak Tanrısının Məzhərlərindən məlumat alsaydılar, bu təbirlərdəki məqsədi, şübhəsiz ki, anlayar və indi olduğu kimi iztirab və ehtiras zülməti içində qərq olmazdılar. Lakin onların biliyi İdrak Qaynağından olmadığı üçün küfr və dəlalətin qorxunç vadisində məhv olmuşlar. Və hələ də bütün əlamətlərin görünmüş olduğundan, vəd olunan Günəşin doğduğundan, əvvəlki bilik və ehkam Günəşi ilə Ayının artıq qaralıb batmış olduğundan xəbərləri belə yoxdur.



43. İndi «elm-əl-yəqin»[29] gözü ilə, «eyn-əl-yəqin»[30] qanadları ilə «həqq-əl-yəqin»[31] yoluna ayaq bas və söylə: «Ey Allah, onları burax ki, düşdükləri bataqlıqda ilişib qalsınlar»[32]. Bu zaman sən əsabələr sırasına daxil olarsan ki, növbəti ayədə buyurulur: «Rəbbimiz Allahdır», - deyərək, dayanıb durmuş kəslərə mələklər nazil olaçaq.»[33] Beləliklə, bütün sirləri öz gözlərinlə görəsən.



44. «Ey qardaşım, Ruh addımını at ki, sən qəriblik və ayrılıq çöllərini bir göz qırpımında keçib, yaxınlıq və vüsal cənnətinə girəsən və bir nəfəsdə səmavi ruhlara qoşulasan. Sən insan addımları ilə heç vaxt bu sonsuz məsafəni keçə bilməz və məqsədinə qovuşa bilməzsən. Salam olsun o kəsə ki, həqiqətə çatmaq üçün həqiqət işığını özünə bələdçi tutar və həqiqi İdrak sahilində, əmr görpüsü üzərində Tanrının adıyla durar.»



45. və Məqriblərin Rəbbinə and olsun ki, Biz, həqiqətən, qadirik»[34] ayəsinin mənası budur: haqqında danışılan Günəşlərdə doğma və batma (doğuş və batış) yerləri vardır. Təfsirçi alimlər bu «Günəş»lərin rəmzi mənasını dərk edə bilmədikləri üçün bu ayənin təfsirində aciz qalmışlar. Bəziləri Günəşin kuya hər gün müxtəlif nöqtədən doğduğunu zənn etdiyi üçün «şərqlər» və «qərblər» istilahları cəmdə işlənmişdir. Digər bir qisim təfsirçilərə görə isə bu ayədə ilin dörd fəsli nəzərdə tutulur. Çünki ilin hər fəslində Günəş müəyyən nöqtədən çıxdığı və digərində batdığı üçündür ki, «şərqlər» və «qərblər» deyilmişdir. Onların biliklərinin nə qədər səthi olduğunu bundan anlamaq olar. Bununla bərabər onlar bu bilgi cövhərlərində və hikmət örnəklərində nə qədər qüsur və cəfənglər olduğunu israr edirlər.



46. Qiyamət gününün əlamətlərindən olan «Göy Parçalanması» təbirinin mənasını da bu açıq, kəskin və birmənalı izahatların işığı altında anlamağa çalışınız. Buyurulur: «Göy parçalanaçağı zaman»[35]. Buradakı «Göy» təbirindən məqsəd din səmasıdır. Din səması hər Zühurda yüksəlir və ondan sonrakı Zühurda parçalanır, yəni batil və hökmsüz olur. Tanrıya and olsun ki, anlayanlar üçün o «Göy»lərin parçalanması, gözlə gördüyümüz göylərin parçalanmasından daha mühüm hadisədir. Bir qədər düşünün: uzun müddət hakim olmuş bir dinin içində böyümüş və inkişaf etmiş cəmiyyətdə hamı bu dinin gözəl ehkamları ilə yetişmiş, öz ata və babalarından yalnız onun adını eşitmiş, beləliklə də, gözlər yalnız onun nüfuzunu görmüş, qulaqlar yalnız onun hökmlərini eşitmişdir. Elə bu zaman bir nəfər çıxıb bütün bunları Tanrı Qüvvəti və Qüdrəti ilə bir-birindən ayırır, hətta hər şeyi rədd və məhv edir. İndi düşünün: bumu daha böyükdür, yoxsa bu zavallıların «göy parçalanması» təbirindən anladıqları hadisələrmi?



47. Sonra isə bu Tanrı Simalarının çəkdikləri zəhməti və həyatlarındakı acılığı gözləriniz önünə gətirin. Onlar necə də tək başlarına, heç bir maddi yardım olmadan, bütün bu müxalifət dünyasına qarşı Tanrı Əmrini həyata keçirirdilər. O müqəddəs, inçə duyğulu və çox dəyərli varlıqlara nə qədər işkəncə verilsə də, onlar var qüvvələri ilə səbir göstərir və bütün üstünlüklərə malik olduqları halda hər bəlaya qatlaşırdılar.



48. «Ərzin dəyişməsi» təbirini də eyni vəchlə anlamağa çalış. Bil ki, rəhmət buludu hər hansı bir qəlbin üzərinə lətif bir yağış çiləsə, o qəlb mərifət və hikmət yerinə çevrilər. Onların könül baqçalarında hansı birlik reyhanları bitməz? Onların nurlu sinələrində neçə həqiqi birlik və müdriklik çiçəkləri yetişmişdir. Onların qəlbləri dəyişməmiş qalsaydı, necə ola bilərdi ki, bir hərf belə öyrənməyən, müəllim üzü görməyən, məktəbə ayaq basmayan insanlar heç kimin dərk edə bilmədiyi sözləri ifadə etsinlər və hamını heyrətə gətirən bilik nümayiş etdirsinlər. Sanki Onlar Əbədi Bilik Torpağından yaranmış və İlahi Müdriklik Suyu ilə yoğrulmuşlar. Ona görə də deyilmişdir: «Elm elə bir nurdur ki, Tanrı onu istədiyi adamın qəlbinə salar». Əsasən məqbul olan elm də budur. Bu elə bir elmdir ki, həmişə və indi də dəyərləndirilir. İnsanların bəzən bir-birindən oğurladıqları və başqaları qarşısında onunla öyündükləri pərdələnmiş və qaranlıq zehnin məhsulu olan elm elm deyil.



49. Nə olaydı, insan tərəfindən yaradılmış məhrumiyyətlər və qaranlıq düşüncələrin hamısı zehinlərdən silinəydi. Onlar həqiqi elm və mərifətin günəşi ilə nurlanar və İlahi hikmətin sirlərini anlayaydılar. İndi bax, əgər bu yaranmışın bəhrəsiz torpağı dəyişməmiş qalsaydı, Tanrı Birliyinin sirləri onda necə Zühur edər və Tanrı mahiyyəti necə aşkar olardı? Bunun üçün də buyrulmuşdur: «Bir gün yer başqa bir yerlə əvəz olunaçaq»[36].



50. Zühurun sirləri üzərində dərin düşünsəniz, bu gün bu maddi ərzdə də Varlıq Sultanının comərdlik mehi ilə dəyişikliyini müşahidə edərsiniz.



51. İndi bu ayənin mənasını anlamağa çalışın: «...Qiyamət güiü yer bütünlüklə Onun ovcunun içində olacaq və Onun sağ əli ilə büküləcəkdir. Allah müşriklərin xəyal etdikləri sifətlərdən tamamilə uzaq və ucadır.» İndi bir az insaflı olmaq lazımdır. Əgər məqsəd bu insanların anladığı gimi olsa, bundan nə gimi fayda ola bilər? Bundan başqa, insan gözünün görə bildiyi hec bir əl bu işləri bacara bilməz, bacarmadığı üçün də belə bir Tanrı zatına aid bir əl ola bilməz. Əksinə, belə bir şeyin ola biləcəyini ehtnmal etmək yalnız küfr və iftiradır. Əgər Qiyamət günündə bü işləri icra etməyə Tanrı Məzhərlərinin məmur olaçağı söylənilirsə, bunlar da həqiqətə uyğun deyil və faydasızdır. «Ərz» təbirindən məqsəd elm və mərifət ərzi, «göylər» təbirindən məqsəd isə Din Göyləridir. Görün ki, bundai əvvəl yayılan elm və mərifət ərzi indi neçə qüdrət və iqtidar ovcunun içinə yerləşib; qəlblərdə necə də təzə və misilsiz bir ərz yayılmışdır, necə yeii-yeni, tər reyhanlar və çiçəklər, əzəmətli və möhtəşəm ağaclar aydın könüllərdə bitmişdir.



52. Həmçinin, baxınız, bundan öncə yüksələn dinlərin göyləri, Onun Qüdrətli sağ əli toplanmış Bəyan Göyü Tanrının Əmri ilə necə yüksəlmmş və bu yeni-yeni əmrlərin günəşi, ayı və ulduzları ilə necə də bəzənmişdir?! Tanrı kəlamlarındakı sirlər üzərindən pərdə götürüldü və onlar açıqlandı ki, Məna Sabahının aydınlığını dərk edib, qorxu və tərəddüd lampalarını təvəkkül və Allahdan başqa hər şeydən əl üzmək qüvvəti ilə söndürərək, könül hücrəsində yeni bir ilahi elmin və yəqinliyin işığını yandırasan.



53. Əmr qaynaqlarından sızan bütün bu işarələr və gizli eyhamlardan gələn məqsəd insanları imtahana çəkməkdir. Buna yuxarıda da işarə etmişdik. Belə bir imtahan nəticəsiidə təmiz və nurlu qəlblərin torpağı, bəhrəsiz və fani qəlblərin torpaqlarından ayırd edilir. Bu, Tanrının hər zaman insanlar arasında olan qanunlarındandır. Müqəddəs Kitabda yazılanlar da bunun belə olduğuna sübutdur.



54. Həmçinin Qiblə haqqındakı ayədə Məhəmməd Nübuvvətinin Günəşi Bədha[37] məşriqindən Yasribə[38] keçənə qədər hər dəfə namaz qılarkən Qüdsdəki mübarək məbədə yenəlirdi. Yəhudilər burada xatırlanmasını münasib bilmədiyimiz və sezü uzatmaqdan başqa bir şeyə yaramayan bir çox nalayiq sözlər söyləmişlər. Yəhudilərin bu nalayiq sözlərini duyan Həzrət Peyğəmbər çox kədərləmmiş, təfəkkür və heyrət dəryasına dalaraq gözlərini səmaya qaldırmışdı. Cəbrayıl göylərdən enərək bu ayəni oxudu: «Biz sənin üzünün gəyə tərəf çevrildiyini görürük, ona görə də sən razı olduğun qibləni təyin edirik.»[39] Bir gün Həzrət Peyğəmbər bir neçə əsabələri ilə birlikdə günorta namazını qılırdı. Namazın iki rükətini qılmışdı ki, Cəbrayıl enərək: «İndi üzünü Məscidülhərama (Kəbəyə) tərəf çevir!»[40] - dedi. Elə həmin namaz vaxtında Peyğəmbər üzünü Qüdsdəki mübarək məbəddən döndərərək Kəbəyə tərəf çevirdi. Bunu görən əsabələri dərhal elə sarsıntı və həyəcan keçirdilər ki, onlardan çoxu namazlarını pozub geri qayıtdılar. Bu bəndələri sınaqdan keçirmək üçün edildi. Yoxsa həqiqi Sultan qibləni heç də dəyişdirməyə bilərdi, o dövrdə də Qüds Məbədini qibləlikdə saxlayar və bu qəbul donunu ondan çəkib geri almazdı.



55. Musadan sonra Davud və İsa kimi nəbilərin və Musa ilə Məhəmmədin Zühurları arasında gələn bir çox başqa Peyğəmbərlərin dövrlərində qiblə əsla dəyişməmişdir. Aləmlərin Rəbbi tərəfindən gələn bütün bu Elçilərə xalqı daim həmin tərəfə yönəltmək əmri buyrulmuşdur. Əslində, həqiqi Sultana görə, bütün yerlər birdir. Vahid olmayan bir yer varsa, o da Məzhərlərin Zühuru sırasına müəyyən bir məqsədə təhsis olunandır. Necə ki buyrulur: «Şərq də, Qərb də Allahındır: hansı tərəfə yönəlsəniz, Allahın üzü ordadır»[41]. Həqiqət belədirsə, insanları hürküdüb qorxudacaq və əsabələr arasında sarsıntı və həyəcan doğuracaq bir dəyişməyə nədən lüzum görüldü? Bəli, bütün insanları belə hürküdəcək şeylər, hər kəsin Tanrı məhəki ilə imtahana çəkilməsidir. Bu yolla doğru yalandan ayırd edilmiş olur. Bu münasibətlə xalqın arasında ixtilafdan sonra: «İstədiyin qibləni Sənə təyin etdik, bilək ki, kim Allahın Rəsuluna tabe olur və kim Ondan üz çevirir...»[42] - deyə buyrulmuşdur. Yəni biz kimlərin sənin arxanca gedəcəyini və kimlərin dönük çıxacağını, başqa sözlə kimlərin arxa çevirib, namazı pozub, fərarilik və itaətdən imtina edəcəyini bilmək üçün Qüds Məbədi qibləsini dəyişdirdik: «Vəhşi eşşəklər kimi, O eşşəklər ki, aslandan hürküb qaçar»[43].



56. Bu ifadələr haqqında bir az düşünmüş olsanız, məna və açıq ifadə qapılarını açılmış, ondakı elm və sirləri örtüksüz və pərdəsiz görərsiniz. Bu şeylər xalqı tərbiyə edib. Çünki O həqiqət Padşahının daim Öz mahiyyəti ilə bütün yaranmışların Onu dərk etməsinə ehtiyacı yoxdur. O, əbədi olaraq Öz Mövcudluğu ilə bütün yaranmışların ibadətlərindən yüksəkdir. Öz zənginlik üfüqündən bir yel əsdirməklə kainata zənginlik donu geyindirə bilər. Onun comərdlik dənizinin tək bir damlası bütün varlığı əbədi həyata qovuşdurur. Lakin qayə haqqın batildən və günəşin kölgədən ayırd edilməsidir. Bunun üçün Ulu Rəbbin şan-şöhrət Səltənətindən hər vaxt imtahan yağışı bir leysan halında yağmaqdadır.



57. Keçmiş Peyğəmbərlər və Onların Zühurları haqqında bir az düşünülərsə, insanların qarşılaşdığı bir çox çətinliklər aradan qalxar. Onlar elə asanlıqla bu Peyğəmbərlərin tutmuş olduqları yolları bilmiş və dərk etmiş olarlar ki, onların nəfs və arzularına zidd olan söz və işlərdən pərdə kötürülər, bütün pərdələri irfan ağacının atəşi yandırar, əmin-amanlıq və yəqinlik taxtına əyləşərlər. Məsələn «Kitab» sahibi böyük Peyğəmbərlərdən biri olan İmran oğlu Musanı gözünüz önünə gətirin. Musa əmrini açıqlamaqdan əvvəl bir gün bazardankeçərkən iki nəfərin savaşdığını görür. Onlardan biri Musadan kömək istəyir. Müqəddəs Kitabda yazıldığı kimi, Musa işə qarışır və həmin adamın rəqibini öldürür. Həmin hadisənin təfsilatına varmış olsaq, söz uzanar, nəticə gecikər. Hadisə haqqında xəbər bütün şəhərə yayılır və Kitabda yazıldığı kimi, Musanın canına qorxu düşür. Nəhayət, Musa: «Ya Musa! Camaat səni öldürmək barəsində məsləhət-məşvərət edirlər...»[44] - xəbərini alınca şəhərdən çıxıb Mədyən tərəfə gedib orada Şüeybin xidmətində olur. Geri qayıdarkən Sinay çölündəki Müqəddəs Vadiyə daxil olub, «nə Şərqə və nə Qərbə» mənsub olan Ağacdan Birlik Sultanının təcəllisini müşahidə edir. Orada O, Rəbbin yanan Atəşindən gələn ruhlandırıcı nidanı eşidir. Fironun adamlarının düzgün yola yönəlməsinə çalışır ki, beləliklə, onları xudbinlik və ehtiraslar vadisindən qurtararaq, ruhlarını könül açan səhralara yetişdirsin və düzgün yola çıxarsın. Və İnqita Səlsəbilindən[45] bütün yaranmışları uzaqlıq heyrətindən yaxınlıq Dar-əs-Salamına[46] çatdırsın. Musa Fironun evinə çatanda və Allah tərəfindən Əmr olunan şeyi ona bildirəndə, Firon ədəb dairəsindən çıxaraq ona: «Adam öldürüb, kafir olan sən deyilsənmi?» -dedi. Fironun Musaya bu cür müraciət etdiyini Əzəmətli Tanrı Quranda belə anladır: «Axırda elədiyini də elədin, kafirlərdən birisən.» Musa dedi: «Mən onu edərkən cahillərdən idim və sizdən qorxub qaçdım, sonra Rəbbim mənə əmr elədi və Peyğəmbər seçdi»[47].



58. İndi Tanrının öz qullarını çəkdiyi sınaqları və Onun ağıla sığışmaz imtahanları haqqında düşünün. Allah insanlar arasında adam öldürməklə tanınmış və ayədə yazıldığı kimi, bu günahını etiraf etmiş, aləm nəzərində otuz ilə yaxın bir müddət Fironun sarayında yetişmiş və onun çörəyini yeyərək böyümüş bir adamı seçərək, xalqın hidayətindən ötrü səmavi yüksək bir vəzifəni ona etibar etmişdir. Halbuki hər şeyə qadir olan Sultan xalqı hürküdüb uzaqlaşdıracaq bir adla şöhrətlənməməsi üçün Musanın adam öldürməsinin qarşısını asanlıqla ala bilərdi.



59. Məryəmin vəziyyətini də göz önünə gətirin. Bu gözəl səmavi varlıq vəziyyətinin çıxılmızlığı qarşısında özünə ölüm arzulayacaq bir dərəcəyə kəlib çatmışdı. Mübarək ayədə yazıldığı kimi, İsa dünyaya gəldikdən sonra: «Kaş ki mən bundan əvvəl ölüb qurtaraydım və ya tamamilə uiudulub getmiş olaydım!»[48] - deyə fəryad etmişdi. Tanrıya and olsun ki, bu sözləri eşidənin ciyəri əriyər, ruhu inlər. Bu kədər, iztirab və qüssə düşmənlərin tənəsindən, kafir və şəkkakların lənətlərindən irəli gəlirdi. Bircə düşünün; Məryəm ətrafındakılara nə desin? Onlara necə anlatsın ki, atası məlum olmayan bu uşağın atası Müqəddəs Ruhdur? Onunçun da Məryəm o əbədi bakirəlik rəmzi olan uşağı qucağına alıb evinə döndü. Xalq onu görcək: «Ey harunun bacısı! Atan pis kişi, anan da zinakar deyildi!»[49] -deyə qınamağa başladılar.



60. İndi bu böyük imtahana və çətin sınağa baxınız. Hər şey bir yana, xalq arasında atasızlığı ilə tanınmış bir kimsəyə Tanrı tərəfindən Peyğəmbərlik verilir, yerdə, göydə olanlar üçün Tanrı hüccəti seçilir.



61. İndi görün ki, Zühur Məzhərlərinin işləri Varlıq Sultanı bəndələrinin nəfsləri və istəkləri ilə fərqlidir. Bu sirlərin mahiyyətinə nüfuz etsən, o Vahid Sevgilinin məqsədini anlarsan. O Şövkətli Padşahın sözlərinin və işlərinin bir-birinin eyni olduğunu görərsən. Belə ki Onun işlərində görülən hər şey, Onun kəlamlarında da gerülür və Onun kəlamlarında görülən hər şey Onun işlərində də görülür. Bunun üçün də bu kəlamlar və işlər zahirdə günah yolu ilə gedənlər üçün yandırıcı cəhənnəm atəşi və batində haqq yolu ilə gedənlər üçün rəhmətdir. Öz qəlbinin gözü ilə görən hər bir kəs, şübhəsiz, dərk edəcək ki, Allahın İradə Göylərindən açılan kəlamlar ilahi Qüvvət Səltənətindən gələn əməllərlə eyniyyət təşkil edir.



62. İndi. ey qardaşım, bu dövrdə bu kimi hadisələr Zühur edərsə və belə macəralarla qarşılaşarlarsa, əcəba, insanlar onda nə edərdilər? And olsun Varlığın Mürəbbisinə və Kəlamları göndərənə ki, insanlar dərhal sorğu-sualsız Onu kafir elan edər və qətlinə fitva verərlər. İstənilən qədər İsanın Müqəddəs Ruhdan meydana gəldiyi və Musanın İlahi Qüvvə tərəfindən tapşırıq almış olduğu söylənilsin, kim buna qulaq verər. Yüz min kərə hayqırsan ki, atasız bir Uşağa Peyğəmbərlik verilmiş və ya bir qatil Yanan Ağacın Alovundan «Mən Tanrıyam» xəbərini gətirmiş, bu, bir kimsənin qulağına girməz.



63. Əgər insaf gözü açılarsa, bütün bu işlərdən, bütün izahatlardan aydın olar ki, bizim günlərdə də bu cür təsadüflər Zühur etməkdədir. Baxmayaraq ki, bu Zühurda belə işlər vaqe olmayıb, lakin rədd edilmişlərin uydurmalarına etibar edən adamlar dünyada Ona qarşı misli görünməmiş əzablı ittihamlara və kəskin tə’qiblərə səbəb olur.



64. Uca Tanrı! Söz bura çatanda ruhani ətirli bir yel Allahın Səhəri tərəfdən və Əzəliyyət Səbası şəhərindən əsdi. Onun nəfəsi cana təzə bir müjdə verdi, ruha ölçüsüz bir sevinc bəxş etdi. O hər şeyi təzələdi, tanış olmayan Dostdan saysız-hesabsız, qiymətsiz hədiyyələr gətirdi. Mədh libası onun əyninə çox dar gəlir və Kəlamların Donu Onun nurani boyuna görə çox qısa olur. O, söz söyləmədən məna sirlərini açar və ağız açmadan İlahi Kəlamlarının sirləriii açıqlayar, uzaqlıq və ayrılıq budağındakı bülbüllərə nalə və fəqan dərsi verər, eşq və aşiqlik yolunun incəliklərini və könülvermə rəmzlərini öyrədər. Yaxınlıq və Vüsal Cənnətinin bəzi güllərinə dilbərlik rəsmini və işvəkarlıq yolunu təlqin edər. O, eşq baqçasının gəlinciklərinə həqiqət sirlərini bildirir və gizli incəliklərini könüllərdə əmanət buraxır, həqiqətdə, Onun verdiyi inayətə Müqəddəs Ruh Özü belə həsəd aparır. O, bir damlaya dəniz dalğaları vermiş, bir zərrəyə günəş parıltıları bağışlamışdır. Mərhəmət elə bir dərəcəyə çatmışdır ki, pislik böcəyi müşk qoxusuna göz dikmiş, yarasa gün işığı qarşısında keçib oturmaq cəsarətini özündə tapmışdır. O, ölülərə həyat ruhu üfüləyərək, onları cəsəd qəbirlərindən çıxarmış, cahilləri elm kürsüsünə oturtmuş, zalımları ədalət Taxtına yüksəltmişdir.



65. Varlıq aləmi bütün bu inayətlərlə doludur. Görək, görünməz aləmdən yağan bu mərhəmətin nəticəsi bu torpaq aləmində nə zaman görünəcək; taqətdən düşmüş susuzlar nə vaxt Sevgilinin fərəhləndiriçi Kövsərinə qovuşacaq, uzaqlıq və yoxluq səhralarında gəzib dolaşanlar Sevgilinin yaxınlıq və varlıq Otağına nə zaman yetişəcəkdir? Görək hansı qəlblərin torpağında bu müqəddəs dənələr cücərəcək? Görək kimlərin ruh bağçalarında görünməz aləmin həqiqət çiçəkləri açacaq? Qısası, Eşq Sidri Sevgi Sinasında elə yanıb alışmışdır ki, Bəyan suları ilə belə söndürülə bilməyəcək. İndi, ey Qardaşım, ruh şamını qəlb lampasında hikmət yağı ilə yandır və ağıl şüşəsi ilə onu qoru. Elə olmasın ki, müşriklərin nəfəsi onu söndürüb, işıq verməkdən məhrum etsin. Bəyan Səmasının üfüqünü hikmət və İrfan günəşinin nurları ilə belə işıqlandırdıq ki, bununla sənin qəlbinə sakitlik gətirək və sən də iqan (yəqinlik) qanadlarında Rəhman Rəblərinin Sevgisi havasında uçanların cərkəsinə daxil olasan.



66. «O zaman insan oğlunun əlaməti göydə görünər», - sözlərinə gəldikdə isə O, bununla demək istəyir ki, Tanrı təlimlərinin günəşi qaralanda, qurulu ehkamların ulduzları düşəndə insanların mürəbbisi olan bilik ayı işıq verməyəndə, hidayət və qurtuluş bayraqları başı aşağı olanda, doğruluq və yaxşılıq sabahı qaranlıqlara bürünəndə, o zaman insan oğlunun əlaməti göydə görünəcəkdir. «Göy» deyəndə Ədalət Göylərinin Günəşi görünüb, hidayət Gəmisi Ululuq Dənizi üzərində üzməyə başlamazdan əvvəl göydə gözlə görünən bir ulduz parlayaraq göy Sakinlərinə Uca Günəşin Zühurunu müjdələyəcək. Eyni zamanda gözlə görünməyən göydə də bir ulduz parlayaraq həqiqi və nurlu ilk sabahın Zühurunu yer üzü sakinlərinə müjdələyəcəkdir. Ümumən qəbul olunduğu kimi, gözlə görünən və görünməyən göylərdəki bu iki əlamət Allah Peyğəmbərlərinin hər birinin Zühurundan bir az əvvəl görünür və onu elan edir.



67. Tanrı dostu İbrahimi xatırlayaq. İbrahimin Zühurundan qabaq Nəmrud bir yuxu görür, kahinləri çağırır. Kahinlər göydə bir ulduzun doğduğunu söyləyirlər. Həmçinin, yerdə də bir adam ortaya çıxaraq xalqa İbrahimin Zühuru müjdəsini verir.



68. Ondan sonra Tanrı ilə danışan Kəlimullah Musanın hekayəsi kəlir. O zamanın kahinləri fironun yanına gələrək: «Göydə bir ulduz doğdu. Bu hadisə sənin və qövmünün müqəddəratını əlində tutacaq bir uşağın ana bətninə düşdüyünə dəlalət edir», - dedilər. Eyni zamanda hikmət sahibi bir alim çıxaraq gecələr İsrail övladlarına muştuluq verir, yaxın vaxtlarda xoş bir hadisənin olacağını bildirir, onlara təsəlli verərək cəsarətləndirir. Müqəddəs Kitablarda yazılanlar bunlara sübutdur. Təfsilatına varmış olsaq, bu risalə kitaba çevrilər. Bundan başqa, keçmiş hadisələr haqqında hekayələri burada nəql etmək niyyətində deyilik. Tanrı şahidinizdir ki, bu anlatma sizə bəslədiyim dərin bir Sevginin əlamətidir. Bəlkə, bu vasitə ilə yer üzünün yoxsulları zənginlik dənizinin sahillərinə, bir qisim cahil İlahi Bilik dəryasına yol tapar və ya həqiqi biliyə susamış olanlar İlahi hikmət Səlsəbilindən pay götürə bilərlər. Əks halda mən, Tanrı qulu keçmişə aid belə sözlərlə məşğul olmağı böyük günah və yanlış sayıram.



69. Eyni tərzdə İsanın Zühuru saatı yaxınlaşdıqca, Göydə İsa ulduzunun göründüyünü öyrənən bir neçə Kahin o ulduzu axtarıb taparaq onun dalınca Herod krallığının mərkəzi olan şəhərə gəlirlər. O zamanlar bütün o torpaqlar bu adamın hakimiyyəti altında idi.



70. Məcuslar: «Haradadı, O yeni doğulmuş yəhudeya Padşahı? Çünki onun ulduzunu şərqdə gördük və Ona səcdə etmək üçün gəldik», - dedilər. Məcuslar arayıb soruşaraq, uşağın Yəhudiyyənin Beytl-Lehm[50] şəhərində doğulmuş olduğunu öyrəndilər. Bu, gözə görünən göydəki Zühurun əlaməti idi. Gözə görünməyən elm və məna göyündəki əlamət isə Zəgəriyyə oğlu Yəhya idi. Həzrət Yəhya xalqa İsanın Zühuru müjdəsini verirdi. Necə ki buyurulur: «Allah Yəhyanın gəlməsini sənə müjdə verir ki, Kəlmə (İsa) Allah tərəfindən gələn (tayfanın) ağası, nəfsinə hakim olan bir Peyğəmbərdir»[51], - buradakı «Kəlmə»də məqsəd Zühuru Yəhya tərəfindən müjdələnən həzrət İsadır. Yühənna, səmavi lövhələrdə yazılı olduğu kimi, Yahud çöldə yüyürərək: «Tövbə edin, çünki Göylərin Padşahlığı yaxınlaşıb», - deyə səslənirdi. Yühənna deyəndə Yəhya nəzərdə tutulur.



71. Həmçinin eyni ilə Məhəmməd Camalının zühurundan qabaq gözlə görünən göydə əlamətlər göründü. Bu ruhi işarələr dörd nəfər idi ki, onlar da ardıcıl olaraq yer üzündəki insanlara İlahi Günəşin doğacağını müjdələyirdilər. Sonralar Salman adını alan Ruzbeh onlara xidmət etmək şərəfinə nail oldu. Onlardan hər biri ölməzdən əvvəl Ruzbehi o birinin yanına göndərirdi. Nəhayət, (Salman) dördüncünün yanına gəldi. Dördüncü öləcəyini hiss edəndə Ruzbehə: «Ey Ruzbeh! Məni kəfənləyib torpağa verdikdən sonra qalx Hicaza ket; Məhəmmədin Günəşi orada doğaçaq. O Həzrətin Camalını görmək şərəfiiə nail olacağın üçün nə qədər də xoşbəxtsən» - demişdir.



72. Nəhayət, illər və əsrlər bir-birini ötərək iş bu Yeni və Uca Əmrə gəlib çatdı. Onun da ulduzunun göydə görünəcəyini bir çox münəccimlər xəbər vermişdilər. Beləcə, yerdə Əhməd[52], Kazım[53] (qəbirləri nurla dolsun) adları ilə tanınan iki parlaq nur meydana gəlmişdir.



73. Birlik Aynalarından hər birinin Zühurundan əvvəl biri bu görünən göydə və o biri görünməz göydə olmaqla iki əlamət parladığını bütün bu izahlarımızdan anlamısınız. Görünən göydəki parıltı yeni bir ulduzun doğmasıdır. Elm Günəşinin, hikmət Ayının, Bəyan və Məna ulduzlarının olduğu görünməz göydəki parıltı isə kamil insanın Zühurudur. Hər Tanrı Zühurundan əvvəl bu dünyada kamil bir insan meydana gələrək İlahiyyat Günəşi və Əhədiyyət Ayı ilə üz-üzə gələcəg insanları hazırlar.



74. Buyrulur: «O zaman yer üzünün bütün qəbilələri ah-nalə edəcək və insan oğlunun göyün buludları üzərində qüdrət və böyük izzətlə gəldiyini görəcəklər.» Bu rəmzi ifadənin mənası belədir. O zaman insanlar Tanrı Günəşi Camalının, Bilik Ayının və İlahi hikmət ulduzlarının yoxluğundan kədərlənib ağlayacaqlar. Onda onlar buludlar üzərində göydən enən, Vəd olunan doğuşun Sevimli Camalını görəcəklər. Yəni O Tanrı Camalı Rəbbin İradə Göylərindən bir insan şəklində görünəcək. «Göy» təbiri ucalıq və yüksəkliyə işarədir. Çüiki O, Müqəddəs Məşriqlərin va Əzəli Zühurların göründüyü yerdir. Bu Peyğəmbərlər ana bətnindən çıxıb kəlirlərsə də, həqiqətdə Əmr Göylərindən enirlər. Onlar yer üzərində yaşayırlar, amma Məna məqamlarına dayaqlanırlar. Onlar insanlar arasında gəzsələr də, Yaxınlıq Göylərində uçurlar. Onlar ayaq tərpətmədən Ruh Diyarına səyahət edirlər. Onlar qanad açmadan Tanrı Birliyi zirvələrinə uçar, bir nəfəsə ucsuz-bucaqsız kainatın şərqini və qərbini gəzərlər. Onlar hər an görünən və görünməz Mələkut aləmini seyr edərlər. Onlar «layəşqələhu şənun ən şə’nin»[54] ərşində oturublar. Və «Kullə yomen huvə fişə»nin[55] kürsüsündə sakindirlər. Aşağıda: Onlar Əbədiyyət Sultanının hər şeyə hakim qüdrəti və Ulu Padşahın hər şeydən yüksək iradəsi ilə göndərilmişlər. «Göydən enmək» sözlərinin mənası budur.



75. «Göy» kəlməsi İlahi Günəşlərin sözlərində: Əmr Göyü, İradə Göyü, İrfan Göyü, İqan Göyü, Kəlam Göyü, Zühur Göyü, Sirlər Göyü və s. bu kimi bir çox müxtəlif mənalarda işlənir. «Köy» kəlməsindən yerinə görə ançaq Tanrı Birliyi sirlərinə vaqif olanlardan, əzəl şərabını içənlərdən başqa heç kəs bir şey anlaya bilməz. Məsələn: «Vədə verildiyi kimi, sizin ruziniz göydədi»[56] - buyrulur. Halbuki ruzi yerdə bitir. Eləcə də «isimlər (adlar) göydən enir» kəlamı kimi. Halbuki isimlər (adlar) dildə yaranır. Qəlb aynasını qərəz tozundan azacıq təmizləyə bilsən, Tanrının sözlərindəki rəmzi mənaları hər bir Zühurda anlayıb həqiqi bilik sirlərinə vaqif olarsan. Lakin insanlar arasında yayılmış elm pərdələrini Allahdan başqasından əlini üzmək atəşi ilə yandırmasan həqiqi elmin aydın sabahına qovuşa bilməzsən.



76. Elm iki qismə ayrılır: İlahi Elm və Şeytani Elm. Bunlardan birincisi həqiqi Sultanın İlhamından, ikincisi isə qara ruhların xəyallarından doğar. Birincinin yaradıcısı Xaliq həzrətləri, ikincinin yaradıcısı isə Nəfsani təlqinlərdir. Onu bəyan edən «Allahdan qorx və Allah səni öyrədən»dir; bunu bəyan edən isə «Elm ən böyük pərdədir» həqiqətini qəbul edir. O Ağacın meyvələri Səbir, Şövq, İrfan və Məhəbbətdir. Bu biri ağacın meyvələri isə Qürur, Təkəbbür və Uydurmadır. Zülməti bütün dünyanı bürüyən bu elmlər Allah tərəfindən buyrulan bəyanlara müxalifdir. Bu ağac günah və şəhvətdən başqa, bir meyvə verməz, düşmənçilik və qısqanclıqdan qeyri bir şey doğurmaz. Onun meyvəsi öldürücü zəhər, kölgəsi yandırıcı atəşdir. Bu sözü söyləyən nə gözəl söyləmişdir: «Nəfsi-həvanın ətəyindən yapış, həyanı burax, zahid nə qədər əllamə olsa belə, onun yoluyla getmə».



77. Qəlb insanların dediyi boş sözlərdən və bütün yer üzünün bağlılıqlarından təmizlənməlidir ki, Rəbbani ilhamın gizli mənasını dərk edə bilsin. İlahi elm sirlərinin xəzinəsinə çevrilə bilsin. Bu səbəbdən: «İşıqlı yolla gedib. Al Dirəyin iziylə addımlayan kəs insanların sahib olduğu bütün şeylərdən azad olmazsa, öz məskəninə heç zaman yetişə bilməz», - deyilmişdir. Bu yolda yolçuluq etmək istəyənlər üçün ilk və əsas şərt budur. Yaxşı düşün və dərk et ki, gözlərindəki pərdə götürülsün və bu sözlərdəki həqiqətə vaqif olasan.



78. Bütün bu deyilənlər yalnız bizim məqsədimizi təsdiqləməyə xidmət etsə də, əsas məqsəddən çox uzaq düşdük. Tanrıya and olsun! Nə qədər müxtəsər demək istəsək də qələmimizin cilovunu saxlaya bilmirik. Bütün dediklərimizə baxmayaraq, qəlb sədəfində gnzli qalmış nə qədər saysız-hesabsız incilər var. İlahi hikmət hücrələrində kimsənin əli belə toxunmadığı daha neçə məna huriləri var.» Onlara (hurilərə) heç bir inscip toxunmayıb.»[57] Bütün bu söylənənlərə baxmayaraq, sanki məqsədin nə bir hərfi, nə də mövzu ilə əlaqəsi olan bir işarə belə aydınlaşdırılmadı. Ziyarət ehramına girib, qəlb istəyi Kəbəyə çatacaq və dilsiz-qulaqsız İlahi Kəlam sirlərini eşidib anlayacaq (mömin bəndə) bir məhrəm axtarıcı nə zaman tapılacaq?



79. Haqqıida danışılan ayədəki «Göy»dən məqsədin nə olduğunu bu açıq və sağlam izahlardan bilib anladınız. Və buyurur: «İnsan oğlu göy buludları üzərində enəcəkdir», «Bulud»dan məqsəd insanların nəfse-həvasına zidd olan işlərdir. Ayədə belə deyilir: «hər dəfə ürəyinizə yatmayan bir əmrlə gələn Peyğəmbərə təkəbbür göstərmirdinizmi? Məhz buna görə də onların bir qismini təkzib etdiniz, bir qismini də öldürdünüz»...[58] Ehkamların başqalaşması, şəriətlərin dəyişməsi, geniş yayılmış adət və ayinlərin aradan çıxması, təhsil görməmiş möminlərin mədrəsə hücrələrində dirsək çürüdən dini inkar edən alimləri ötüb keçməsi kimi hallar bir mənada «Bulud»dur. Əzəli Camalın yemə-içmə, fəqirlik, zənginlik, izzət-zillət, uyuma-oyanma kimi bəşəri məhdudiyyətlər ilə fani bir insan şəklində Zühur eyləməsi də «Bulud»dur. Bir sözlə, insanları şəkk və şübhəyə salıb haqqa yönəlməkdən yayındıran hər şey «Bulud»dur. Bütün bu pərdələrə rəmzi bir ifadə ilə «Bulud» deyilmişdir.



80. Bütün yer üzündə yaşayanların elm və İdrak Göylərini yaran bulud əslində budur. Necə ki buyrulur: «Bir gün Göy buludla parçalanar...»[59] Bulud insanın gözünə bu Göydəki Günəşi görməkdə mane olduğu kimi, bü söylənilən şeylər də xalqın həqiqi günəşi görüb tanımasına maneçilik eylər. Necə ki Kitabda kafirlərin diliylə buyrulmuşdur: «Müşriklər dedilər: «Bu necə Peyğəmbərdir ki, yemək yeyir, bazarları gəzib dolaşır? Nə üçün ona özü ilə birlikdə xəlqi qorxudan bir mələk göndərilmir?»[60] Göründüyü kimi, Peyğəmbərlər zahiri fəqirlik, dünyəvi dərd, aclıq və xəstəlik kimi bu maddi aləmə məxsus olan hallara mübtəla idilər. Müqəddəslik heykəllərinin digər insanlar kimi belə hallara məruz qaldıqlarını görən xalq şəkk və şübhəyə düşür, sıxıntı və çaşqınlıq içərisində qalır və öz-özünə: «Bu necə olur ki, kimsə Tanrı tərəfindən gəldiyini, bütün yer üzərində yaşayanlara qalib oldutunu, «sən olmasaydın fələkləri yaratmazdım», - sözlərindən göründüyü kimi, xilqətin səbəbi özü olduğunu iddia etsin və sonra bu kimi çüzi şeylərə mübtəla olsun?» - deyirdilər. Hər Peyğəmbərin və Onun əsabələrinin fəqirlik və zillət kimi necə bəlalara mübtəla olması, Onlara iman gətirənlərin başlarının şəhər-şəhər ərməqan olaraq necə göndərildiyi, Onların qarşısında necə maneələr yaradıldığı barədə eşitməmiş olmazsınız. Onlardan hər biri din düşmənlərinin əlində elə əzab-əziyyətə düçar olurdular ki, onlara qarşı istənilən hərəkətlər edilirdi.



81. Məlumdur ki, hər bir Zühurda baş verən dəyişmələr bəşərin irfan gözüylə İlahi Məşriqdən görünüb, parlayan Tanrı Günəşi arasına qara bir bulud kimi girib, o Günəşi pərdələr. İllərcə ataların və babaların getdikləri yolla gedib, bağlı olduqları şəriətin qaydaları ilə bağlı olan insanlar bir gün içərilərindən özləri kimi bəşəri məhdudiyyətlərlə onlara bərabər olan bir şəxsin ortaya atılaraq, əsrlər boyu kölgəsində böyüdükləri bir qisim şəri hökmləri ortadan qaldırdığını görür və eşidirsə, təbiidir ki, bu hal dönüklük Səlsəbilindən dadmamış və Tanrı Mərifəti Kövsərindən içməmiş olanlar üçün bir pərdə və ya bir buluddur. Bu cür adamlar belə şeylər eşidən kimi o Günəşdən elə pərdələnirlər ki, Onu sorğu-sualsız kafir elan edərək, qətlinə fitva verirlər. Belə şeylərin tarix boyunca baş verdiyini eşitmiş və indiki zamanda da müşahidə etmiş olarsınız.



82. Bu halda var kücümüzlə çalışmalıyıq ki, Tanrının görünməz yardımı ilə, bu qaranlıq pərdələr, Tanrının bu imtahan buludları Nurlu Camalı görməyimizə və Onu yenə Onun Özüylə tanımağımıza mane olmasın. Əgər Onun həqiqətinə bir sübut istəyəcək olsaq, tək bir sübut ilə kifayətlənməliyik ki, bütün feyzləri kölgədə buraxan sonsuz feyzə qovuşa bilək. Yoxsa hər gün yeni bir həvəsə düşər, etiraza qalxar və öz boş xəyallarımıza sadiq qalarıq.



83. Sübhanallah! Bu şeylər bundan əvvəl bir çox incə eyhamlarla və qeyri-adi rəmzi işarələrlə xalqın şüuruna işləyib, Zühur günündə dənizlər dənizinin coşqun dalğalarından məhrum olmasınlar deyə xəbər verildiyi halda, indi biz nələrin şahidi oluruq. Bu hala aşağıdakı ayədə göründüyü kimi, «Quran»da da toxunulmuişdur. Necə ki buyurulur: «Yoxsa onlar bulud kölgəsində Allahın gəlməsini gözləmirlər?»[61] Allah Kəlamının hərfi mənasından möhkəm yapışan bəzi zahiri alimlər bu ayəni özlərinin təxəyyülündən doğmuş qiyamət gününün işarələrindən biri hesab edirlər. Baxmayaraq ki, eynilə belə hallar öz əksini səmavi Kitabların əksəriyyətində tapmış və gələcək Zühurun əlamətləri ilə bağlı bütün mətnlərdə qeydə alınmışdır.



84. Və yenə buyrulur: «Bir gün göy aşkar bir buludla tutular və duman insanları bürüyər. Bu, şiddətli bir əzabdır.»[62] Rəbbül-İzzət həzrətləri pisniyyət insanların arzularıia zidd olai bu halları məhək daşı və mizan kimi təqdirləndirərək, öz qullarını onunla sınağa çəkir ki, xoşbəxt bədbəxtdən, mömin kafirdən seçilsin. Ciddi fikir ayrılıqları təsbit edilmiş ənənələrin və adətlərin ləğvi, ortadan qalxmamasına var kücü ilə çalışan dar fikirli insanlar adı çəkilən ayədə «duman» rəmzi təbiri ilə ifadə edilmişdir. Hansı duman bütün millətləri soran, onlar üçün böyük bir işgənçə halını alan və bütün qeyrətlərinə baxmayaraq, onların yaxasını buraxmayan bu dumandan böyük ola bilər? Onlarda bu daxili yanma atəşi o qədər küclüdür ki, onlar hər an yeni əzablara düçar olurlar. Çünki bu yeni Tanrı Əmrinin və Uca Tanrı Səltənətinin bütün dünyaya yayıldığını və gündən-günə irəlilədiyini hər dəfə eşitdikdə onların ürəklərindəki atəş bir daha alovlanır. Onun əsabələrinin Allahın inayəti ilə gündən-günə artan qüdrətini, sədaqətini və mətanətini gördükcə, onların qəlblərini titrədən qorxu daha da dərinləşir. Həmd olsun Allaha! Onun Kəlamının qüdrəti bu günlərdə o qədər artıb ki, düşmənlər ağızlarını belə açmaq iqtidarında deyildirlər. Bu kimilər Dostun yolunda yüz min canları olsa, sevə-sevə fəda etməyə hazır duran Tanrı Dostlarından biri ilə üz-üzə gələndə qorxularından iman izhar eylər, tək qalanda isə söyüş söyüb lənətləyərlər. Necə ki buyrulmuşdur: «Onlar Sizinlə görüşdükləri zaman: «Biz də inandıq», - deyir, xəlvətdə olduqda isə sizə qarşı qəzəblərindən barmaqlarını gəmirirlər. (Ya Məhəmməd!) De ki: «Açığınızdan ölün!» Əlbəttə, Allah ürəklərdə olanları biləndir»[63].



85. Tezliklə Tanrı Qüdrətinin bayraqlarını bütün məmləkətlərdə dalqalanan görəcək, qələbə və səltənətinin əlamətlərini bütün dünyada müşahidə edəcəksən. Qısası, bir çox din xadimləri bu ayələrin mənalarını anlamayaraq, Qiyamət Gününün mahiyyətini dərk etməmiş və şüursuz olaraq hər şeyi öz uydurduqları Qiyamət əlamətlərinə təfsir etmişlər. Bircə Allah şahiddir ki, bir az bəsirətləri olsa, bu iki ayədəki rəmzi ifadədən bütün anlatmaq istədiyimizi anlayıb, Rəhmanın inayətiylə parıldayan İqan Səhərinə qovuşacaqlar. Bəha Sidrəsinin budaqları üzərində Ölümsüzlük Göyərçini sənin üçün belə tərənnüm etmişdir ki, Tanrının izni ilə elm və hikmət yollarının yolçularından olasan. Buyrulur: «Mələklərini göndərəcək...».



86. «Mələklər» dedikdə, ruh qüvvəsi sayəsində bəşəri sifətləri Tanrı Məhəbbəti atəşi ilə yandırıb, Allin[64] və Kərrubinn[65] sifətləri ilə vəsf olunan şəxslərdir. Belə ki, Həzrət Sadiq[66] Kərrubinnlərin vəsfində: «Ərşin arxasında bizim bir bölük şiələrimizdəndirlər», - buyurub. «Ərşin arxasında» ifadəsində çox daxili və xarici mə’nalar nəzərdə tutulsa da, bir mənada ona işarə edilir ki, həqiqi şiələr mövcud deyildir. Necə ki başqa bir münasibətlə də: «Mömin Kibriti-əhmər[67] kimidir, - deyərək dinləyicilərin birindən, - sən heç Kibriti-əhmər deyilən şey görmüsənmi?» - deyə soruşmuşdur. Baxınız, sadə izahatdan daha bəlaqətli olan bu rəmzi ifadə necə də göstərir ki, həqiqi mömin mövcud deyildir. Budur, Sadiqin müddəası. Baxınız, bir çox adamlar var ki, iman rayihəsini almayan, imanın varlığı və yoxluğu haqqında ağızdan çıxacaq tək bir sözə bağlı olanları kafir adlandırmaqdan çəkinməmişlər.



87. Müqəddəs varlıqlar bəşəri məhdudiyyətlərdən təmizlənərək ruhani keyfiyyətlərlə yaradılmış və müqəddəslərin vəsflərilə vəsflənmiş olduqlarından onlara mələk adı verilmişdir. Hər sözü ən aydın mətnlərlə, ən inandırıcı sübut və dəlillərlə izah edilən bu ayələrin mənası belədir.



88. Çünki İsa ümmətləri (xristianlar) bu sözlərdəki gizli mənanı anlamadıqlarından və eyni zamanda göstərilən əlamətlərin onların özlərinin və din üləmalarının anladığı şəkildə zühur etmədiyindən o gündən bu günə kimi müqəddəs Tanrı Məzhərlərinin doğruluğunu qəbul etməkdən imtina etmişlər; bütün Müqəddəs feyzlərdən məhrum qalmışlar; müqəddəs Kəlamların gözəlliklərindən pərdələnmişlər. Bu Qiyamət Günündə onların vəziyyəti belədir. Onlar, hətta dərk edə bilməyiblər ki, Tanrı Zühurunun əlamətləri təsbit olunmuş hədislərin mətnlərinə uyğun şəkildə bu maddi aləmdə görünəcək olsa, kimsə cəsarətlənib nəyəsə inkar və etiraz etməyə imkan tapmayacaq, yaxşı pisdən, günahkar mömindən ayırd ediləcək. Ədalətli ol; əgər «İncil»də Peyğəmbərlik haqqındakı yazılar həyata keçsəydi, mələklər Məryəm oğlu İsa ilə birlikdə bu maddi göydən buludlar üzərində yerə enəcək olsaydı, kimin həqiqəti təkzib etməyə cəsarəti çatardı? Əksinə, bu təqdirdə yer üzü sakinləri, həqiqəti rədd və qəbul etmək kənara qalsın, ağız açıb bir tək söz söyləyə bilməyəcək dərəcədə dəhşətə gələrdilər. Bu xəbərlərdəki həqiqi mənanı anlamadıqlarından bir qisim xristian din alimi Həzrət Məhəmməd ilə mübahisəyə girişərək öz etirazlarını bu sözlərlə bildirdilər: «Nə üçün onun özü ilə birlikdə xəlqi qorxudan bir mələk göndərilmir?»[68]



89. Bu səbəbdəndir ki, hər əsrdə və dövrdə bu çür ixtilaf və etirazlar insanlar arasında əskik olmamışdır. Xalq həmişə bu cür mənasız söhbətlərlə başını qataraq, boş yerə etiraz edərək soruşmuşdur: «Nə üçün bu və ya digər əlamət görünmədi?» İnsanlar bu cür xəstəliklərə ona görə tutulurdular ki, onlar yaşadıqları dövrün din alimlərinin dediklərindən möhkəm yapışır, Birlik Cövhərlərini və ya İlahi Şəxsləri tanıyıb təkzib etməyi öz alimlərinin qəbuluna bağlayırdılar. Bu üləmalar da öz xudbin arzuları içərisində batdıqlarından və bəzi keçici və təmənnalı işlər gördüklərindən bu əbədi Günəşləri öz elm və idrak ölçülərinə müxalif, öz yol və mühakimlərinə zidd hesab etmişlər. Bu qəbil alimlər Tanrı Kəlamını, Birlik hərflərindəki kəlam və hədisləri hərfi mənada şərh etdikləri üçün özlərini və xalqları Tanrının fəzli və Rəhmət yağmurundan məhrum etmişlər. Bununla bərabər onlar məşhur: «Doğrudan da, Bizim sözümüz çətindən çətindir» - hədisinin düzgünlüyünü iqrar və etiraf etmişlər. Başqa bir münasibətlə də: «Bizim əmrimiz çətin, çox çətin əmrdir. Onu ancaq Tanrıya yaxın duran Mələklər ilə Tanrı tərəfindən göndərilən Peyğəmbərlər və ya qəlbi Tanrının imtahanından keçmiş olan bəndələr daşıya bilər», - deyə buyrulmuşdur. Bu din başçıları özləri də bilirlər ki, göstərilən bu üç şərtdən heç biri onlara şamil edilə bilməz. Birinci iki şərt açıq-aydın onlar üçün məlumdur. Üçüncüyə gəldikdə isə onlar heç bir zaman Tanrı imtahanlarından ağ üzlə çıxmamışlar. Tanrının Məhək daşı görünəndə onlar nə qədər qeyri-həqiqi olduqlarını göstərmişdilər.



90. Ey ulu Tanrı! Bu hədisin doğruluğunu qəbul etmələrinə baxmayaraq, bu Din alimləri hələ də şəriət məsələlərinə şübhə ilə yanaşdıqları və onlar haqqında mübahisə etdikləri halda, ilahiyyatla bağlı məsələlərin incəliklərinin və müqəddəs kəlmələrdəki əsaslı sirlərin şərhçiləri olmaq iddiasındadırlar. Onlar inamla təsdiq edirlər ki, Qayimin[69] Zühur etməsinin əlamətlərindən biri olan filan hədis həqiqətə çevrilmədi və eyni zamanda onlar özləri, hətta bu hədislərin məna qoxusunu dərk etməyə müvəffəq olmamışlar və hələ də dərk etmirlər ki, əvvəldən deyilən bütün əlamətlər zahir olmuş, Əmr Siratı (körpüsü) qurulmuş və möminlər onun üzərindən şimşək kimi keçməkdədirlər. Bu səfeh din alimləri isə hələ də əlamət gözləməkdədirlər. Onlara söylə: «Ey cahillər! Sizdən əvvəlkilər gözlədikləri kimi, siz də gözləyin görək nə olur»



91. Onlardan Məhəmməd Günəşinin doğuşu haqqında xəbər verən, lakin hərfi mənada heç biri həyata keçməyən əlamətlər haqqında soruşulsa və onlara deyilsə ki, nə üçün siz xristianların və başqa dinə mənsub olan xalqların sübut və dəlillərini rədd edib, onları kafir adlandırırsınız? Onlar nə cavab verəcəklərini bilməyib belə deyəcəklər: «Bu Kitablar təhrif olunmuşlar və Onlar heç vaxt Allah tərəfindən nazil olunmayıb». Halbuki, bu ayədəki sözlər onun Tanrı tərəfindən göndərildiyinə şəhadət edir. Bu ayənin mənası «Quran»da da eynidir. Nə olaydı anlayanlardan olaydınız. Doğru söyləyirəm, onlar bütün bu müddət ərzində təhrif deyəndə nəyin nəzərdə tutulduğunu dərk etməmişlər.



92. Bəli, göydən nazil olan ayələrdə və Məhəmməd Günəşi Aynalarının sözlərində «yüksək mövqe tutanların təhrifləri» və təkəbbürlülərin dəyişdirmələri haqqında qeyd edilmişdir. Lakin belə parçalar xüsusi hallara aiddir. İbn Suriya hekayəsi də bu qəbildəndir: Bir gün Xeybər əhli zina işlətmiş evli kişi ilə evli qadına tətbiq ediləcək çəzanı Firqan nöqtəsindən[70] soruşurlar. O: «Belə adamların cəzası Tanrının hökmünə görə daşlanıb öldürülməkdir», -cavabını verir. Onlar: «Tövratda belə bir hökm yoxdur», - deyə inkar edirlər. Həzrət Məhəmməd: «Alimləriniz arasında kimi səlahiyyətli söz söyləyə bilən sayır və sözünə etimad edirsiniz?» - deyə soruşur. «İbn Suriyanı», - yəhudilər cavab verirlər. Həzrət Məhəmməd onu yanına çağıraraq: «Sizin üçün dənizi yaran, üzərinizə Manna yağdıran, Sizə buluddan kölgəlik yapan, Sizi Firon və onun qövmündən qurtaran və Sizi bütün insanlardan üstün tutan Tanrıya and verirəm, söylə: «Musanın zina işlətmiş evli bir kişi ilə evli bir qadın haqqında tətbiq ediləcək hökmü nədir?» İbn Suriya: «Ya Məhəmməd! Daşlanıb öldürülməkdir», - cavabını verir. Həzrət soruşur: «Onda nə üçün bu hökm yəhudilər arasında tətbiq edilmir və icradan çıxarılıb?» Suriya Oğlu cavab verir: «Novuxodonəsr Yerusəlimi yandırıb, yəhudiləri qətlə yetirəndə yer üzündə çox az sayda yəhudi qalmışdı. Mövcud yəhudilərin azlığını və əmaliqələrin[71] çoxluğunu göz önündə tutan zamanın üləmaları bir yerə cəm olub, məşvərət etdilər ki, Tanrının bu hökmü tətbiq və icra edilmiş olsa, Novuxodonəsirin əlindən qurtulanlar da bu hökmə əsasən məhv olacaq. Buna görə də onlar ölüm hökmünü tamamilə ləğv etməyi zəruri bildilər.» Bu zaman Cəbrayıl Onun nurlu qəlbinə bu sözlərlə ilham verdi: «Onlar «Allah kəlamlarının» mənasını və məqamını təhrif edirlər.»[72]



93. Bu, haqqında söhbət gedən müəyyən yerlərdən biridir. Burada təhrifdən məqsəd bu səfeh və zavallıların anladıqları kimi deyildir. Hətta onlardan bəziləri yəhudi və xristian alimlərinin Həzrət Məhəmmədin şəxsiyyətinə aid olan ayələri kitabdan silib, yerinə əksinə yazdıqlarını iddia edirlər. Bu son dərəcə əsassız və mənasız iddiadır. Bir Kitaba inanan, onu Tanrıdan bilmiş olan bir şəxs onda təhriflərə yol verilməsini heç təsəvvürünə sığışdırarmı? Bundan başqa, «Tövrat» dünyanın hər yerində mövcud idi, yalnız Məkkə və Mədinəyə münhəsir deyildi ki, onun mətnində nəsə dəyişdirilib təhrif oluna bilsin. Xeyr, təhrif dedikdə bu gün bütün Fürqan alimlərinin məşğul olduğu şeylər nəzərdə tutulur. Nəzərdə tutulur ki, Kitabı öz meyl və arzularına görə anlayıb təfsir edirlər. Həzrət Məhəmmədin zamanındakı yəhudilər «Tövrat»da Onun Zühuruna dəlalət eyləyən ayələri öz arzularına görə təfsir edib, Onun bəyanına razı olmadıqlarından onların haqqında təhrifçi hökmü çıxarılmışdır. Bu gün Fürqan hümməti də Zühurun əlamətləri ilə bağlı «Quran» ayələrini öz meyl və arzularına görə təfsir etməklə eyni təhrifə yol verirlər.



94. Başqa bir yerdə də belə buyrulur: «Onlardan bir tayfa Allahın Kəlamını dinləyib anladıqdan sonra, onu bilə-bilə təhrif edir.»[73] Bu ayə Tanrı Kəlamlarını deyil, Kəlamlardakı mənaların təhrifə uğradıqlarını göstərir. Bunun belə olduğunu, yuxarıdakı ayə göstərdiyi kimi, həqiqəti duyanlar dərk edir.



95. Və yenə başqa bir yerdə büyrulur: «Vay o şəxslərin halına ki, öz əlləri ilə kitab yazıb, sonra bir az pul almaqdan ötrü: «Bu, Allah tərəfindəndir - deyirlər»[74]. Bu ayə yəhudi din üləma və rəhbərləri haqqında nazil olmuşdur. Bu din xadimləri varlılar təbəqəsini razı salmaq, öz mənfəətlərini təmin etmək, içlərindəki nifrət və küfrlərini biruzə vermək üçün Həzrət Məhəmmədi rədd edən bir neçə sənəd tərtib etmiş və burada söylənilməsi caiz olmayan bəzi dəlillərə istinad edərək bu dəlillərin «Tövrat»ın səhifələrindən çıxarıldığı iddiasında olmuşlar.



96. Eyni şeyə bu gün də şahidik. Əsrimizin bir qisim cahil din xadimləri heyranlıq doğuran bu yeni Təlimi inkar etmək məqsədilə bir çox yazılar qələmə almış və öz uydurduqlarını Kitabın ayələrinə və həqiqi Anlayış Sahiblərinin sözlərinə uyğun olduğunu sanmışlar.



97. Bu şeyləri anlatmaqda məqsəd və qayəmiz odur ki, əgər onlar deyərlərsə ki, «İncil»də iqtibas etdiyimiz bu əlamətlər təhrif olunub və bu xüsusda bir qisim ayə və hədislərdən misal gətirərək onları rədd edirlər, bilməlisiniz ki, belə bir iddia ağ yalan və sırf iftiradır. Bəli, anlatdığımız mənada «təhrif» bəzi müəyyən hədislərdə mövcuddur. Biz onların bəzilərini xatırlatdıq ki, sübutlar gətirək və hər bir bəsirətli adama anladaq ki, hətta bəzi savadsız Müqəddəs adamlar elmlərə vaqifdirlər ki, bir qisim bədxah etiraz edənlər filan ayənin mətninin təhrif olunduğu haqqında mübahisə etməsin və eyham vurmasınlar ki, biz bu kimi şeyləri məlumatsızlığımız üzündən mübahisə mövzusuna çevirmişik. Və sonra unutmayaq ki. təhrifə dəlalət eləyən ayələrin çoxu yəhudilər haqqında nazil olmuşdur. Nə olaydı «Quran» bilgisi adalarında araşdırmalar aparaydınız.



98. Biz həmçinin bir sıra səfeh adamların təsdiq etdiyini eşitmişik ki, göydən nazil olmuş «İncil»in əsl mətni xristianlar arasında mövcud deyil və o, göyə çəkilmişdir. Onlar necə də yolverilməz günah işlətmişlər. Belə söyləməklə Cəlil və Əziz Yaradana qarşı böyük bir haqsızlıq etmiş olurlar. İsa Camalının Günəşi öz qövmünün gözlərindən qeyb olaraq dördüncü göyə yüksəldikdən sonra xalq arasındakı ən böyük dəlil olan Kitab aradan götürüldüyü təqdirdə, insanlar İsanın zamanından Məhəmməd Günəşinin doğuşuna qədər hidayətsiz qalmış olmazdılarmı? Bu müddət ərzində İsa ümməti hansı əməllərə sahib olacaqdı? Nədən yapışacaqdı? Bu cür özbaşına büraxılmış insanlar həqiqi intiqam alanın intiqamına necə məruz qala bilərdilər? Özbaşına buraxılmış belə insanlar Mənəvi Padşahın əzabına və cəzalarına necə hədəf seçilə bilərdilər? Hər şey bir yana, bu təqdirdə Fəyyazın feyzinin kəsilməsi və Varlıq Sultanının Rəhmət qapılarının qapanması gərək olardı. Belə bəndələrin Onun haqqında bu cür şübhə etməklərinə görə Tanrıya pənah aparırıq. O, onların irfanlarından çox ucadır.



99. Əziz dost! Bu əzəli sübh çağındaki: «Allah göylərin və yerin nurudur»[75], -ayəsinin ziyası aləmi bürüyübdür və «Allah öz nurunu tamamlamaq istər»[76] - sözünə görə ismət və hifz çadırı ucalıbdır. «Hər şeyin mələkutu Onun ovcundadır»[77], -fitvasına əsasən Allahın qüdrət əli bütün yer üzündə yaşayanlara doğru uzandığı bir halda, qalxıb himmət qurşağını bərk sıxmalı və bəlkə, belə etməklə Allahın inayət və kəramətilə o müqəddəs «Biz həqiqətən Allahdanıq» şəhrinə çatar və o uca «Biz ona qayıdarıq» məskənlərində yer tutarıq. İnşaallah, könül gözünü bu fani dünyanın işarələrindən təmizləyərək bitməz-tükənməz irfan mərtəbələrini dərk edərsiz və haqqın varlığını isbat etmək üçün dəlil və sübut axtarmağa ehtiyac olmadığı halda, onu aşkar görərsiz.



100. Ey sual edən dost! Əgər ruhun müqəddəs səltənəti havasında uçarsansa, haqqı hər şeyin üstündə aşkar görərsən. O qədər aşkar ki, Ondan başqası gözlərinə görünməz. «Allah var idi və Onunla birlikdə heç bir şey yox idi.» Bu məqam elə izah edilmişdir ki, Onun həqiqiliyinin heç sübut və ya dəlilinə ehtiyac yoxdur. Əgər həqiqətin müqəddəs fəzasında dolaşan bir kimsəsənsə, görəcəksən ki, hər şey Onun tanınması işığında tanınır. O isə ancaq özü-özü ilə tanınıb və tanınacaq. Əgər dəlil diyarında oturan bir kimsəsənsə, Onun özünün buyurduğu ilə kifayətlən: «Məgər sənə nazil etdiyimiz kitab onlara kifayət etmirmi?»[78] Bu, Onun Özünün təyin etdiyi bir sübut olub, Ondan daha böyük bir sübut yoxdur və olmayacaqdır. Bu sübut Onun Özüdür, kəlamıdır və həqiqətinin dəlilidir.



101. İndi Bəyan əhlindən və onlar arasındakı bütün ariflərdən, filosoflardan, alimlərdən və şahidlərdən bir ricam var: kitabdakı Tanrı vəsiyyətlərini unutmayıb, gözlərini daima Əmrin Mahiyyətinə tutsunlar, elə olmasın ki, O Cövhərlər Cövhərinin, O həqiqətlər həqiqətinin, O Nurlar Nurunun Zühurunda Kitabın bəzi cümlələrindən yapışıb, «Quran» dövründə başa gələn şeyləri Onun da başına gətirməsinlər. Çünki O İlahi Sultan, Öz bədii kəlməsilə Bəyan vq Bəyan əhlinin ruhlarını almağa və tək bir hərf ilə onların nəfse-həva məzarlarından çıxarılıb, əbədi həyat bağışlanmasına qadirdir Diqtətli olunuz, xatirinizdə saxlayınız ki, hər şeyin sonu Ona iman gətirmək, Onun zamanını dərk etmək və Onun Liqasına qovuşmaqdır: «Yaxşı əməl heç də (ibadət vaxtı) üzünüzü günçıxana və günbatana tərəf çevirməkdən ibarət deyildi. Yaxşı əməl sahibi əslində Allaha, Axirət gününə iman gətirəndir.»[79] Qulaq asın, ey Bəyan əhli! Biz sizə haqq ilə vəsiyyət edirik ki Tanrının günlərində bütün bəşəriyyət üzərinə uzanan kölgənin altında, bəlkə də, sığınacaq tapa biləsiniz.

Kitab-i-İqan. II Hissə >>